Instytut Pamięci Narodowej - Gdańsk

fot. Roman Jocher

31 października 2024 r., podczas konferencji prasowej z udziałem prezesa IPN dr. Karola Nawrockiego oraz dyrektor Archiwum IPN Marzeny Kruk, zainaugurowaliśmy ogólnopolską kampanię informacyjną o programie IPN „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945”. To kolejny etap realizacji projektu. Szukamy osób, które pomogą nam udokumentować te represje i dzięki którym będziemy mogli wpisać nazwiska kolejnych osób do naszej bazy straty.pl – wirtualnego pomnika bohaterów II wojny światowej. Wiele ofiar niemieckich represji z czasu II wojny światowej pozostaje bezimienna. Nie doczekały się upamiętnienia, a ich historie mogłyby pozostać zapomniane, gdyby nie program straty.pl.

Baza, od wielu lat uzupełniana przez archiwistów Instytutu Pamięci Narodowej, zawiera 5,5 miliona rekordów. Aby ją dokończyć potrzebna jest pomoc wolontariuszy i społeczeństwa.

– Jesteście Państwo potrzebni do tego, aby odnaleźć wszystkie ofiary II wojny światowej, waszych pradziadków, wasze prababcie, babcie, dziadków czy waszych rodziców, o których wiecie w swoich domach i w swoich rodzinach, a o których nie wie jeszcze Rzeczpospolita Polska.

– mówił prezes IPN, apelując o udział w projekcie.

– Gdy spojrzycie w oczy ofiar II wojny światowej, Polek i Polaków, których zdjęcia będą zamieszczone na bilbordach i w materiałach, które będziemy rozdawać w całej Polsce, to zobaczycie historię życia gasnącego przez okrucieństwo niemieckiego narodowego socjalizmu. Apeluję do Państwa o zaangażowanie w ten projekt nie tylko dla przeszłości i historii, ale także dla historycznej prawdy. Stwórzmy wspólnie cyfrowy pomnik pamięci, jedyny taki w historii Polski

– zachęcał dr Karol Nawrocki.

Marzena Kruk, dyrektor Archiwum IPN, podkreśliła, że archiwiści i historycy od wielu lat realizują program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945”, bazując na dokumentach zgromadzonych w archiwach w Polsce, publikowanych we wspomnieniach i relacjach, ale także korzystając z informacji, które w znikomym jak dotąd wymiarze, przesyłają do IPN Polacy. Przez ostatnie dwa lata baza została uzupełniona o blisko 1 milion nowych nazwisk, 1 milion nowych informacji.

– Aby ta baza stała się pełna musimy poprosić Polaków o pomoc, aby razem z nami budowali pamięć o ofiarach II wojny światowej. Aby podzielili się z nami informacjami, które są w rodzinach i w domach. (…) Mamy nadzieję, że dzięki tej akcji, wolontariuszom i mediom, które opowiedzą o projekcie straty.pl rodziny się do nas odezwą i pomogą nam ten niematerialny pomnik ofiar II wojny światowej wznieść.

Dyrektor Archiwum IPN dodała, że szukamy informacji nie tylko o ofiarach śmiertelnych, ale także o ofiarach wszelkich innych represji, aresztowanych, więzionych w obozach pracy, obozach koncentracyjnych, deportowanych, przesiedlonych, wywożonych na roboty przymusowe. Zbieramy informacje o żołnierzach przymusowo wcielonych do okupacyjnej armii.

– Mamy nadzieję, że Polacy opowiedzą nam te historie, że podzielą się z nami tymi informacjami. Tylko razem możemy sprawić, żeby pamięć o tych ludziach, którzy oddali swoje życie, zostali zamordowani lub byli represjonowani podczas II wojny światowej, była zachowana

– mówiła Marzena Kruk, zachęcając do zapoznania się ze stroną projektu straty.pl a także do odwiedzenia oddziałów i delegatur IPN w całej Polsce.

Obejrzyj zapis konferencji na kanale IPNtv.

PAMIĘĆ PRZETRWA dzięki TOBIE: program straty.pl [konferencja prasowa]

Wiele ofiar niemieckich represji z czasu II wojny światowej pozostaje bezimienna. Nie doczekały się upamiętnienia, a ich historie mogłyby pozostać zapomniane, gdyby nie program straty.pl. Chcemy przywrócić im pamięć, aby przyszłe pokolenia Polaków pamiętały, jak wielu zwykłych obywateli było poddawanych represjom, a tysiące z nich zapłaciło za wolność najwyższą cenę.

Czasu jest coraz mniej. Większość świadków tamtych wydarzeń już odeszła. Dlatego tak ważne jest dotarcie do osób, które mogą podzielić się swoimi wspomnieniami, relacjami swoich rodziców, dziadków, krewnych i dokumentami.

Pragniemy dotrzeć do jak najszerszego grona odbiorców, szczególnie do rodzin, które mogą nie wiedzieć, że:

istnieje możliwość odnalezienia informacji o losach bliskich w bazie IPN straty.pl,
można uzupełnić dane w bazie,
można zgłosić osoby, których jeszcze w niej nie ma.

Apelujemy do rodzin, instytucji i świadków historii o pomoc w uzupełnianiu danych o ofiarach, których losy nie zostały dotąd udokumentowane.

Do udziału w projekcie zachęcamy w oddziałach i delegaturach IPN. W ramach ogólnopolskiej kampanii informacyjnej 31 października 2024 r. na ulicach polskich miast pojawili się wolontariusze ubrani w koszulki z logo IPN. Rozdawali ulotki i broszury informacyjne, ale także udostępniali formularze zgłoszeniowe do bazy. Każdy, kto ma informacje o osobach, które mogą zostać ujęte w bazie, mógł wypełnić formularz na miejscu, albo wypełniony odesłać do Instytutu Pamięci Narodowej na podany tam adres.

W wielu miejscach w Polsce pojawiły się także plakaty przedstawiające wybrane osoby, które figurują w bazie straty.pl. Na niektórych plakatach znajdą się wizerunki osób, których tożsamości nie udało się jeszcze ustalić, przez co informacji o nich nie ma jeszcze w bazie Instytutu. Pochodzą jednak z zasobu archiwalnego IPN i mogą być kluczem do odkrycia kolejnych historii. Mamy nadzieję, że dzięki tym plakatom ofiary niemieckiej okupacji przestaną być anonimowe. Bo żadna historia nie może zostać zapomniana!

Aby zostać wolontariuszem w IPN, należy spełnić następujące warunki:

mieć ukończone 18 lat i ważny dokument tożsamości;
wypełnić i przesłać formularz zgłoszeniowy

Szczegóły: TUTAJ

* * *

Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939-1945” – baza straty.pl

straty.pl to ogólnodostępna baza danych, zawierająca szczegółowe informacje o osobach zamordowanych, represjonowanych, zaginionych czy deportowanych w czasie niemieckiej okupacji.

Cel programu

Głównym celem programu, którego efektem jest ogólnodostępna internetowa baza straty.pl, jest przywrócenie pamięci o obywatelach polskich, którzy zginęli lub doświadczyli represji podczas niemieckiej okupacji.

Co można znaleźć w bazie

W bazie można znaleźć dane takie jak imię i nazwisko ofiary, data i miejsce urodzenia, ostatnie miejsce zamieszkania, a także okoliczności śmierci, aresztowania lub deportacji. Informacje te pochodzą z różnych źródeł, m.in.: materiałów zebranych przez Główną Komisję Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, z archiwów państwowych, dokumentów z obozów koncentracyjnych, relacji świadków, wspomnień oraz z licznych publikacji. Baza obejmuje ofiary egzekucji, więźniów obozów koncentracyjnych i obozów pracy, deportowanych na roboty przymusowe, cywilne ofiary wojny, a także osoby zamordowane w wyniku pacyfikacji.

Projekt straty.pl został zainaugurowany w 2006 roku z inicjatywy IPN oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Ośrodka KARTA, aby zebrać i udokumentować losy ofiar II wojny światowej.

Rozwój programu

W styczniu 2022 roku Instytut Pamięci Narodowej przejął pełną odpowiedzialność za program straty.pl. Instytut zintensyfikował działania mające na celu wprowadzenie do bazy wszystkich materiałów dotyczących strat osobowych i ofiar represji pod okupacją niemiecką, jakie znajdują się w zasobach IPN w całej Polsce. Projekt nieustannie się rozwija, wzbogacając zasoby archiwalne o nieznane dotąd historie. To krok w stronę kompleksowego odtworzenia obrazu wojennych strat, z troską o każdą zapomnianą historię.

W bazie straty.pl zgromadzono informacje na temat 5,5 mln ofiar i osób poddanych represjom, z czego 5 mln udało się ustalić z imienia i nazwiska. Do tej pory wprowadziliśmy już 370 tys. jednostek archiwalnych z naszego zasobu, co stanowi 80% z całości wytypowanych materiałów. Udało się scalić 480 tys. rekordów oraz wprowadzić 945 tys. nowych. Zakończenie procesu uzupełniania bazy przywidujemy w przyszłym roku.

Zobacz więcej:

fot. Roman Jocher