Instytut Pamięci Narodowej w Gdańsku

W związku z tym na mocy ustawy z dnia 23 kwietnia 1937 r. został on oficjalnie uznany za Święto Niepodległości. Niestety, w 1945 r. po objęciu rzędów w naszym kraju przez komunistów zaprzestano świętowania tego dnia, co trwało niemal do końca istnienia PRL. Dopiero 15 lutego 1989 r., czyli w okresie, kiedy trwały już rozmowy, które zapoczątkowały późniejsze zmiany w Polsce, uchwalono ustawę, na mocy której ponownie uznano 11 listopada za Narodowe Święto Niepodległości.

W zasobie archiwalnym Oddziałowego Archiwum IPN w Gdańsku znajdują się materiały z okresu, gdy władze PRL nie uznawały tego święta, lecz obchodzone było ono przez pamiętający o swych tradycjach naród. Widoczne było to w szczególności w końcówce lat siedemdziesiątych XX w. oraz w dekadzie lat osiemdziesiątych i z tego właśnie czasu posiadamy materiały.

Jaki był stosunek komunistycznych władz Polski do święta 11 listopada, możemy dowiedzieć się np. z odezwy Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Gdańskiego z 1980 r. przekazanej nam przez Janusza Tołłoczkę. Czytamy w niej, że w 1978 r., czyli wtedy, gdy nadarzyła się okazja godnego uczczenia 60 rocznicy odzyskania niepodległości, nasza [tu: polska, państwowa] propaganda robiła wszystko, aby przeszła ona bez zbytniego rozgłosu, za to rok wcześniej z fanfarami fetowano 60 rocznicę rewolucji październikowej.

Szczególne dużo dla upamiętnienia rocznicy 11 listopada w epoce PRL zrobił NSZZ „Solidarność” i inne organizacje antykomunistyczne. Upamiętnianie to przybierało różne formy. Były to m.in. specjalnie odprawiane z tejże okazji msze święte, które na swoich fotografiach udokumentował Paweł Glanert. W jego kolekcji warto zwrócić też uwagę na zdjęcie przedstawiające uroczystość poświęcenia pomnika Jana Pawła II przed kościołem św. Brygidy w Gdańsku w dniu 25.11.1984 r., podczas której użyto transparentu z treścią nawiązującą do dnia 11 listopada. Inną formą obchodów tego święta przez środowiska niezależne były manifestacje organizowane np. pod gdańskim pomnikiem Jana III Sobieskiego. W zbiorze przekazanym IPN przez J. Tołłoczkę znajdujemy kilka odezw nawołujących do udziału w nich a wydanych przez wielkopolską „Solidarność”, działaczy Niezależnego Zrzeszenia Studentów oraz przez działający w 1981 r. w Gdańsku Klub Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja. Jedną z ciekawszych i dość spektakularną inicjatywą upamiętniającą święto odzyskania niepodległości było uroczyste nadanie Gdańskiej Stoczni Remontowej imienia J. Piłsudskiego, które miało miejsce w dniu 11 listopada 1981 r. Fotografie z tego wydarzenia posiadamy dzięki P. Glanertowi. Z kolekcji Barbary Molskiej pochodzi z kolei informujący o tym wydarzeniu plakat. Specjalnie z okazji tej uroczystości została też wydana przez Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych publikacja Zbigniewa Wójcika, pt. „Rola Józefa Piłsudskiego w odzyskaniu niepodległości Polski”, którą gdańskiemu archiwum IPN przekazał ks. Władysław Szulist.

Oprócz wyżej wymienionych w zasobie archiwalnym IPN w Gdańsku znajduje się dość sporo innych materiałów nawiązujące do święta 11 listopada i osoby J. Piłsudskiego. Są to przede wszystkim plakaty, ulotki oraz różnego rodzaju publikacje. Oprócz archiwów organów bezpieczeństwa państwa źródłem ich pozyskania byli prywatni darczyńcy. Byli to: Jerzy Marcinek, Piotr Płuszewski, Edward Müller, Marta Müller, Danuta Giecołd-Gębska, Anna Błaszczykowska, Jerzy Bielecki oraz Piotr Szubarczyk.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Sławomir Formella