English versionLeon Bajdor (1890-1971) – weteran III powstania śląskiego
Walczył w III powstaniu śląskim od dnia jego wybuchu tj. od 2 maja 1921 r. w szeregach 2 Batalionu 8 Pułku Piechoty, zwanego Pułkiem Tarnogórskim. 2 Batalion 8 PT był batalionem liniowym i operował w rejonie miejscowości: Dobrodzin, Cegielno, Oleszno, Nowe, Stare, Wysoka. Leon Bajdor w dwudziestoleciu międzywojennym został zweryfikowany pozytywnie jako weteran walk o niepodległość i odznaczony Gwiazdą Górnośląską (nr leg. 1246) oraz Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, a w 1958 r. Śląskim Krzyżem Powstańczym. Przed II wojną świtową działał w Związku Powstańców Śląskich w Częstochowie i był członkiem Komisji Rewizyjnej Związku. Pochowany na Srebrzysku.
Jan Kowaliński (1901-1969) – weteran walk o Lwów
Od 4 listopada 1918 r. walczył w obronie Lwowa w oddziale kpt. Ludwika „Wiktora” Kopcia na odcinku VI - pododcinek Rzęsna Polska. Brał udział m.in. w walkach o Ruską Rzęsnę i Brzuchowice. Uczestniczył też w wypadach na okoliczne miejscowości zajęte przez Ukraińców. W lutym 1919 r. w patrolu do Brzuchowic został ranny w rękę. Po wyleczeniu rany otrzymał przydział do 2 Pułku Strzelców Lwowskich. Pułk miał za zadanie obronę północno-zachodniego i zachodniego odcinka frontu lwowskiego. 29 kwietnia 1919 r., 2 PS przerwał w Zboiskach i Brzuchowicach pierścień wojsk ukraińskich wokół Lwowa, i zdobył rejon umocniony Melechów – Laszki Murowane. W połowie maja rozpoczęła się polska ofensywa. Pułk w składzie 5 Dywizji Piechoty przełamał front nieprzyjaciela i dotarł do Zborowa i Jeziernej. 1 czerwca zajął Tarnopol. W czerwcu 1919 r. podczas kontrofensywy ukraińskiej pułk osłaniał odwrót dywizji. W trakcie ponownej polskiej ofensywy Pułk pod Tarnopolem poniósł ogromne straty. Po rozbiciu części jego oddziałów Jan Kowaliński przeszedł do Samodzielnego Batalionu rtm. Romana Abrahama. Pochowany na Srebrzysku.
Henryk Mejster (1917-1903) – weteran wojny obronnej 1939 r., ZWZ-AK i powstania warszawskiego
W latach trzydziestych ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii Przeciwlotniczej w Traugutowie. W czasie wojny obronnej 1939 r. walczył w 1 Pułku Artylerii Przeciwlotniczej, pełniąc funkcję zastępcy dowódcy plutonu. 1 PAPlot walczył w obronie Warszawy w rejonie Rembertowa. Po kapitulacji stolicy Henryk Mejster na krótko trafił do niemieckiej niewoli. Od marca 1940 r. należał do Związku Walki Zbrojnej. Brał udział w konspiracyjnym szkoleniu wojskowym, zajmował się kolportażem prasy podziemnej i pełnił funkcję łącznika. Wykonując te zadania poruszał się na trasie Koluszki - Nowe Miasto nad Pilicą – Rawa – Biała Rawska.
W powstaniu warszawskim walczył w Batalionie „Kiliński” – w 3 drużynie 8 kompanii 2 plutonu. Uczestniczył m.in. w rozbiciu niemieckiej kolumny pancernej na skrzyżowaniu ul. Marszałkowskiej i Złotej (3.08.), zdobyciu PAST-y, w walkach o Ogród Saski podczas przebijania się ze Starówki do Śródmieścia i wielu innych. W trakcie walk został awansowany do stopnia ppor. i odznaczony Orderem Wojennym Krzyża Virtuti Militari V Klasy. Powierzono mu także funkcję zastępcy dowódcy plutonu. 9 września odniósł ranę w obie nogi. Po upadku powstania trafił do niewoli i był więziony w Oflagu XIA Altengrabow, stalagu XB Sandbostel oraz oflagu XC Lubeka. Pochowany na Srebrzysku.
Tadeusz Mincer (1913–1990) – weteran wojny obronnej 1939 r. oraz ZWZ-AK
W 1934 r. w ramach służby zasadniczej został skierowany na Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy Piechoty w Szczypiornie, a po jego ukończeniu do Szkoły Podchorążych Piechoty. W 1937 r. rozpoczął służbę zawodową w Wojsku Polskim w stopniu podporucznika. W latach 1937–1939 pełnił funkcję komendanta pow. Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego w Wysokim Mazowieckim przy 42 Pułku Piechoty.
W kampanii wrześniowej dowodził jednym z plutonów I batalionu 42 PP, który wchodził w skład Grupy Operacyjnej „Narew”. I Batalion otrzymał zadanie obrony Ostrołęki, mostu samochodowego na Narwi prowadzącego w kierunku Myszyńca oraz Warszawy, a także mostu kolejowego trasy Chorzele i Szczytno. 7 września pod Ostrołęką por. Tadeusz Mincer został ranny i zabrany do szpitala. Po wyleczeniu rany i rekonwalescencji usiłował przedostać się na Litwę, ale po przekroczeniu granicy został schwytany przez Litwinów i internowany w obozie dla polskich wojskowych w Birsztanach. W grudniu 1940 r. uciekł z obozu i ukrywał się u znajomych w Małych Solecznikach. Tam nawiązał kontakt z ZWZ-AK.
W maju 1942 r., w czasie obławy urządzonej przez gestapo, został zatrzymany i osadzony w więzieniu na Łukiszkach w Wilnie. Ponieważ Niemcy nie mieli żadnych dowodów na jego współpracę z podziemiem, po siedmiu miesiącach wyszedł w aresztu. Ze względu na to, że był „spalony”, został skierowany do Okręgu Nowogródzkiego, gdzie objął dowództwo Samodzielnej Kompanii Obwodu Nowogródek „Stawy”-„Ryby”, a następnie po przejęciu oddziału przez Wacława Janikowskiego „Juranda”, pełnił funkcję szefa wyszkolenia. W lipcu 1944 r. w ramach Operacji „Ostra Brama” uczestniczył w walkach o Wilno w szeregach 77 PP. 7 lipca został ranny i umieszczony w szpitalu polowym w Murowanej Oszmiance, co uratowało go przed rozbrojeniem i aresztowaniem przez Sowietów. Po opuszczeniu szpitala polowego dołączył do resztek 77 PP, które pod dowództwem mjr. Kalenkiewicza „Kotwicza” kontynuowały walkę w Puszczy Rudnickiej oraz Puszczy Ruskiej. Brał udział w bitwie pod Surkontami, gdzie ponownie został ranny, ale zdołał wydostać się z okrążenia i ukryć przed NKWD przy pomocy miejscowej siatki konspiracyjnej.
Ujawnił się w październiku 1945 r. przez Komisją Likwidacyjną Armii Krajowej.
Tekst: Anna Kołakowska