Nawigacja

Aktualności

Uroczyste odsłonięcie Pomnika Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 – Toruń, 6 października 2018

Wśród członków honorowego komitetu budowy pomnika są m.in. dr Jarosław Szarek, prezes IPN oraz prof. Wojciech Polak, przewodniczący Kolegium IPN.

W Urzędzie Marszałkowskim w Toruniu 30 lipca odbyło się robocze spotkanie pod przewodnictwem Piotra Całbeckiego, marszałka woj. kujawsko-pomorskiego dotyczące najbliższych wydarzeń związanych z ważnymi rocznicami i upamiętnieniami w regionie. W rozmowach uczestniczył m.in. prof. Mirosław Golon, dyrektor IPN Oddział w Gdańsku.

Jednym z tematów była 79. rocznica wybuchu II wojny światowej i niemieckich zbrodni na Pomorzu jesienią 1939 r.

Najważniejszym elementem obchodów w tym roku będzie odsłonięcie nowego pomnika 6 października w Toruniu. Uroczystość rozpocznie się w sobotę o godz. 12.00 Mszą św. w katedrze Świętych Janów, a o godz. 14.00 nastąpi poświęcenie monumentu.

Upamiętnienie ofiar antypolskiej akcji eksterminacyjnej, przeprowadzonej przez Niemców na Pomorzu w 1939 r., w formie wielkiego pomnika głównego i dużego parkowego skweru refleksji i pamięci zostanie zbudowane pomiędzy ulicą gen. Jana Henryka Dąbrowskiego na wysokości dworca PKS oraz ulicą Uniwersytecką na wysokości Miejskiej Przychodni Specjalistycznej.

– Ulice Uniwersytecka i Dąbrowskiego, łącząc się z ulicą Przy Kaszowniku tworzą niewielki trójkątny park i w jego środkowej części stanie pomnik główny, a w samym parku będą tablice informacyjne i inne, mniejsza upamiętnienia jak np. głaz dedykowany pamięci dr. Józefa Władysława Bednarza (1879-1939) – informuje prof. M. Golon.

Na głównym pomniku wyryte zostanie ponad 400 nazw miejscowości z terenów dzisiejszych województw kujawsko-pomorskiego i pomorskiego (w 1939 r. wszystkie były położone w ówczesnym województwie pomorskim ze stolicą w Toruniu, co jest najważniejszym powodem budowy tego pomnika właśnie w centrum dawnej stolicy regionu, kilkaset metrów od siedziby wojewody pomorskiego).

Pierwotnie uroczystość zaplanowano na 2 października 2018 r., dokładnie w 139. rocznicę urodzin jednej z najbardziej znanych ofiar – dr. Józefa Władysława Bednarza, dyrektora szpitala psychiatrycznego w Świeciu nad Wisłą, który poszedł na śmierć ze swoimi pacjentami i podopiecznymi – co słusznie porównuje się do bohaterskiej śmierci dr. Janusza Korczaka z 7 sierpnia 1942 r. w Treblince.

– Okazało się jednak, że termin ten był trudny do organizacji uroczystości, które z samego założenia obejmują wielki obszar województw kujawsko-pomorskiego i pomorskiego, a ponadto zbiegał się z wielkimi uroczystościami pogrzebowymi na Helu i w Gdyni admirała Józefa Unruga, jednego z największych bohaterów Polski Niepodległej w XX wieku, a szczególnie Polski Morskiej. To admirałowi Unrugowi zawdzięczamy wspaniały wyczyn bojowy, jakim było utrzymanie obrony Półwyspu Helskiego aż do 2 października 1939 r. – tłumaczy prof. Golon.

Toruński pomnik zostanie umiejscowiony zupełnie inaczej niż dotychczasowe upamiętnienia Zbrodni Pomorskiej 1939 r.

– Lokalizowane je bowiem w ustronnych, najczęściej gęsto zalesionych i trudno dostępnych miejscach. Niemcy chcieli bowiem ukryć skalę i charakter masowych okrutnych zbrodni. Oczywiście wszystkie te pomniki są bardzo potrzebne i należy o nie dbać, aby nigdy nie zaginęła pamięć o ofiarach niemieckich zbrodniarzy – ludobójców z Lasów Piaśnickich, Lasu Szpęgawskiego, Mniszka, Fordonu, Rudzkiego Mostu, Barbarki, Paterka, Łopatek, Klamr i 400 innych miejsc ludobójstwa – wyjaśnia prof. Golon.

Toruński pomnik nie stanie w samym miejscu zbrodni, ale w samym centrum miasta.

– Dodajmy, że główne miejsce Zbrodni Pomorskiej 1939 r. w Toruniu to przede wszystkim las Barbarka w północnej części miasta upamiętniany już od 1945 r., ale prawdziwe, pełne upamiętnienie zrealizowano w 2009 r. w 70. Rocznicę zbrodni, gdy zbudowano wielki i piękny pomnik, na którego postumencie wyryto prawie 300 imion i nazwisk wszystkich znanych ofiar śmiertelnych. Postawiono też tablice informacyjne z opisem zbrodni i szerszymi danymi o ofiarach niemieckiej zbrodni – mówi prof. Golon.

Jak dodaje dyrektor w tej części toruńskiego śródmieścia powstaje obecnie bardzo cenny zespół upamiętnień XX-wiecznej historii Polski.

– Niespełna sto metrów na północ stoi bardzo ważny dla wspaniałej tradycji wojennej garnizonu Toruń Pomnik Artylerzystów, obok wielki cmentarz garnizonowy m.in. z kwaterami poległych bohaterów walk o niepodległość Polski w latach 1918-1921, ok. 200 metrów na zachód od planowanego Pomnika Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 r. stoi od 2012 r. pierwszy toruński Pomnik Żołnierzy Antykomunistycznej Konspiracji Niepodległościowej, a tuż obok jest była siedziba zbrodniczych organów represji, niemieckiego Gestapo i komunistycznego UB – od kilku lat opatrzona stosowną tablicą informacyjną – podkreśla.

– Po odsłonięciu najnowszego upamiętnienia, każdy turysta zmierzając do centrum Torunia z dworca PKS będzie przechodził tuż obok pomnika, a dzięki szerokiej akcji informacyjnej liczymy także na odwiedzanie miejsca pamięci o ofiarach II wojny światowej w naszym regionie przez wszystkich licznych gości z Polski i ze świata. Pomnik Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 r. to ważny sygnał i symbol pamięci dla wszystkich i podejmiemy starania o jak najlepszą oprawę uroczystego odsłonięcia z wydarzeniami towarzyszącymi – wystawami, publikacjami, konferencją o niemieckich zbrodniach. To wszystko będzie ważnym wkładem IPN w to wydarzenie – podsumowuje prof. Golon.

W honorowym komitecie budowy pomnika zasiada m.in. dr Jarosław Szarek, prezes IPN oraz prof. Wojciech Polak, przewodniczący Kolegium IPN. Patronat honorowy nad uroczystościami objął Prezydent RP Andrzej Duda.

Autorem projektu i wizualizacji parku pamięci i Pomnika Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 jest Zbigniew Mikielewicz.

do góry