Instytut Pamięci Narodowej w Gdańsku

Kazimierz Marceli Faliński weteran polskich dywizjonów lotniczych w Anglii

Urodził się 16.01.1909 r. w Suchostawie, zmarł 17.03.1992 r.  w Gdańsku.

W 1931 r. ukończył Szkołę Podchorążych Artylerii  i został promowany do stopnia podporucznika. Po ukończeniu kursu służył w 12 Pułku Artylerii Lekkiej. W latach 1934-1935 r.  odbył kurs w Centrum Wyszkolenie Oficerów Lotnictwa w Dęblinie. Po jego zakończeniu pełnił służbę jako obserwator lotnictwa - kolejno  w 5 Pułku Lotniczym w Lidzie oraz 6 Pułku Lotniczym we Lwowie.    1 stycznia 1935 r. otrzymał awans do stopnia porucznika.   W 6 PL dowodził plutonem szkolnym. W chwili wybuchu wojny przebywał na kursie  w Warszawie, skąd został wezwany do Lwowa. Brał udział w walkach powietrznych z Luftwaffe w eskadrach 6 PL jako oficer pilot obserwator. Około 15 września, zgodnie z rozkazami dowództwa udał się transportem wojskowym do   Rumuni,  w celu odebrania samolotów angielskich. Tam jednak został internowany i osadzony w obozie w miejscowości Calafat. W  grudniu 1939 r.  udało mu się zbiec i  przedostać do Francji, gdzie  zgłosił się do polskiego wojska i otrzymał przydział do tworzonego batalionu szturmowego Polskich Sił Powietrznych. Po kapitulacji Francji ewakuował się do Wielkiej Brytanii. W Anglii po ukończeniu Wojskowej Szkoły Nawigacyjnej, był nawigatorem  w Dywizjonie Bombowym 300. W nocy z 26 na 27 lipca 1942 r. w czasie powrotu z nalotów na Hamburg,  samolot Kazimierza Falińskiego, został trafiony nad Morzem Północnym i zmuszony do lądowania na wyspie Sylt. Tam jego załoga, a razem z nią Kazimierz Faliński trafili do niemieckiej niewoli. Do maja 1945 r. przebywał w obozie jenieckim Sagan Luft III.  Po uwolnieniu z obozu udał się do Wielkiej Brytanii. 1 września 1945 r. otrzymał awans do stopnia kapitana, że starszeństwem od 1942 r.  Do 1947 r. przebywał w Bazie Polskich Sił Powietrznych, skąd po zwolnieniu z wojska powrócił do Polski.

Po wojnie, na podstawie doniesień agenturalnych, był rozpracowywany jako rzekomy agent brytyjskiego wywiadu.

Odznaczenia: Krzyż Walecznych, Honorowa Odznaka za Rany, Medal Sił Lotniczych.

Franciszek Wej ps. „Minerwa” weteran ZWZ-AK

Urodził się 16.08.1920 r. w Konstantynowi, zmarł 11.05.2002 w Gdańsku. Od sierpnia 1942 r. był zaprzysiężony w  Armii Krajowej.  Początkowo należał do AK w obwodzie Krasnystaw w Okręgu Lublin, a po ucieczce z transportu na roboty do III Rzeszy w Okręgu Łódź, w Inspektoracie Piotrków Trybunalski. Od sierpnia 1944 r. do września 1944 r. w stopniu sierżanta służył w poczcie dowódcy 25 Pułku Piechoty AK, a następnie przeszedł do I kompanii dowodzonej przez por.  Witolda Kuleszę „Wichra”. 25 pułk piechoty Armii Krajowej został utworzony w ramach Akcji „Burza” w lipcu 1944 r. z  oddziałów partyzanckich i dywersyjnych Inspektoratu Piotrkowskiego. Walczył  w lasach koneckich i przysuchskich.  W szeregach I kompanii  Franciszek Wej uczestniczył w wielu starciach z wojskami niemieckimi. We wrześniu 1944 r. za udział w boju z oddziałem SS pod Stefanowem, został odznaczony Krzyżem Walecznych po raz pierwszy. Po raz drugi otrzymał Krzyż Walecznych  w październiku za bitwę pod Białym Łukiem. W listopadzie 1944 r. dowódca pułku Rudolf Majewski ps. „Leśniak” odznaczył go Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari  V Klasy.

Wdział w walkach o działalność konspiracyjną zakończył w styczniu 1945 r. Po wojnie zamieszkał w Gdański i pracował jako nauczyciel.

Wiktoria Kulikowska weteran ZWZ-AK.

Urodziła się  23.12.1915 r. w Proniewiczach, zmarła  5.12.1993 r. w Gdańsku. W sierpniu 1941 r. została zaprzysiężona w ZWZ w Okręgu Białystok, w Obwodzie Grodno „Lewy Niemen”- Placówka „Krynki”. Pełniła funkcję łączniczki i kurierki. Przenosiła broń, prasę konspiracyjną i rozkazy do placówek obwodu oraz do Białegostoku, a później do oddziałów partyzanckich. Zajmowała się także organizacją lokali konspiracyjnych,  kwater dla osób ukrywających się i pomocą materialną dla żołnierzy polskich więzionych w obozach jenieckich.   W  1943 r. przeszła szkolenie sanitarne i od tego czasu pełniła funkcję sanitariuszki w kompanii „Krynki”. Po utworzeniu, w  ramach przygotowań do Akcji Burza,  81 Pułku Piechoty, była sanitariuszką II Batalionu 81 PP, którym dowodził kpt. Józef Pyszko ps. „Sokół”. W 1945 r. została aresztowana  przez NKWD. Dwa lata spędziła w więzieniu w Grodnie, jednak  z braku dowodów winy  w 1947 r.  zwolniono ją . W 1951 r. ponownie została aresztowana i tym razem skazana przez Trybunał Wojskowy na 25 lat łagru. Po wyroku trafiła do obozu w Republice Komi na Syberii, gdzie pracowała przy wyrębie drzew w tajdze. W 1955 r. na podstawie amnestii opuściła łagier, ale do Polski przyjechała dopiero w 1957 r.  Ciężka praca w Tajdze i nieludzkie warunki w łagrze tak bardzo zniszczyły jej zdrowie, że po powrocie do Polskie nie mogła podjąć  żadnej pracy.

Stanisław Pałczak weteran  Polskiej Organizacji Wojskowej, walk o granice Polski w latach 1918-1919 oraz ZWZ – AK i WiN.

Urodził się 13.01.1897 r. w Mariance, zmarł 3.11.1976 r. w Gdańsku. Od 1916 r. należał do Polskiej Organizacji Wojskowej w Kąkolewnicy. W  tym czasie pracował w Urzędzie Gminy, co dawało mu możliwość wystawiania fałszywych dokumentów dla osób, które ukrywały się z powodu działalności politycznej przed Niemcami. 12 listopada 1918 r. brał udział w rozbrajaniu Niemców i udanej akcji na niemiecką wojskową kolumnę samochodową oraz pluton kawalerii zmierzające z Kąkolewnicy w stronę Międzyrzeca. Oddział POW zdobył wówczas 4 samochody ciężarowe,  konie i tabor składający się z ponad 20 wozów.  Za działalność w POW Stanisław Pałczak został odznaczony Medalem Niepodległości. W listopadzie 1918 r.  jako ochotnik zgłosił się do Wojska Polskiego ale ze względu na doświadczenie w pracy kancelaryjnej nie otrzymał przydziału do jednostek liniowych. Do lipca 1919 r. pracował w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w Lubinie, a następnie w PKU Lubartów, oraz od stycznia 1920 r. jako kancelista w plutonie taborowym 4 Armii. Pomimo starań o wysłanie na front nie otrzymywał zgody - dopiero po uzyskaniu od lekarza okulisty  zaświadczenia o pogarszającym się wzroku, w sierpniu 1920 r. został przydzielony do 222 Ochotniczego Pułku Piechoty. Pułk skierowano na Śląsk Cieszyński w celu zabezpieczenia granicy z Czechosłowacją. Od września do grudnia 1920 r. 222 PP pełnił służbę kordonową, oczyszczając teren Podlasia z bolszewickich niedobitków oraz służbę wartowniczą w siedleckiej Stacji Koncentracyjnej dla jeńców i dezerterów. Stanisław Pałczak 4 sierpnia 1921 r. został przeniesiony do rezerwy i ponownie podjął pracę  w PKU w Lubartowie. 

Po wybuchu II wojny światowej, już w październiku 1939 r. zaangażował się w działalność konspiracyjną. W czasie okupacji należał do ZWZ-AK na terenie Obwodu Biała Podlaska. Pełnił funkcję dowódcy drużyny żandarmerii. W 1943 r. został przeniesiony do Wojskowej Służby Ochrony Powstania. W jego domu przy ul. Terespolskiej w Białej Podlaskiej  mieściła się skrzynka rozdzielcza poczty komendanta obwodu Stefana Wyrzykowskiego „Zenona”. Po wojnie prowadził konspiracyjną komórkę legalizacyjną oraz udzielał schronienia poszukiwanym przez NKWD i UB członkom podziemia niepodległościowego. W sierpniu 1945 r. osiedlił się w Gdańsku, ale nadal utrzymywał kontakty z podziemiem. Przyjeżdżali do niego członkowie Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość  z rejonu Białej Podlaskiej, w tym także komendant  WiN Stefan Wyrzykowski. Ujawnił się w 1947 r.

Krystyna Perucka  z d. Pałczak   ps.  „Ewa”,  weteran ZWZ-AK oraz ROAK

Urodziła się   2.10.1926 r.  w Białej Podlaskiej, zmarła 21.02.1992 r. w Gdańsku. Od kwietnia 1943 r. należała do ZWZ-AK. Był łączniczką komendy Obwodu Biała Podlaska. Przed rozpoczęciem Akcji Burza brała czynny udział   w przenoszeniu broni z konspiracyjnych magazynów na miejsce koncentracji 43 Pułku Piechoty AK.  Po wkroczeniu na Lubelszczyznę Armii Czerwonej w lipcu 1944 r. pozostała w konspiracji  i podjęła działalność Ruchu Oporu Armii Krajowej. Pełniła funkcję łączniczki  Okręgowego Komendanta Wywiadu  ROAK   Okręgu „Barbara”.  We  wrześniu 1945 r. wyjechała  do  Gdańska.