Instytut Pamięci Narodowej w Gdańsku

Chcąc pozbawić naród polski przywódców oraz możliwości tworzenia ruchu oporu, Niemcy metodycznie, głównie na ziemiach wcielonych do III Rzeszy, jesienią 1939 r. zaczęli mordować przedstawicieli lokalnych warstw przywódczych. W dokonanych wówczas setkach egzekucji rozstrzelanych zostało wielu Powstańców Wielkopolskich i Śląskich. Mordowani byli także polscy urzędnicy, nauczyciele, księża, działacze polityczni i społeczni, przedstawiciele ziemiaństwa, związków oraz stowarzyszeń patriotycznych. Wszyscy oni zginęli tylko dlatego, że pełnili przywódcze role w polskim narodzie.

Część z nich publicznie rozstrzelano na głównych placach polskich miast i miasteczek. Celem tych egzekucji było zastraszenie Polaków i pozbawienie ich chęci stawiania oporu niemieckim okupantom.

Wspólnie pokażmy, że o Nich pamiętamy – o tych, którzy mają swój grób, a na nim tablicę z imieniem i nazwiskiem, ale również o tych, którzy leżą w bezimiennych, masowych mogiłach rozsianych po lasach, celowo oddalonych od skupisk ludzkich. Uczcijmy pamięć tych polskich obywateli, których nadal poszukujemy.

19 października 2025 r. zachęcamy do indywidualnych upamiętnień grobów znajdujących się w okolicy. Do włączenia się w akcję zapraszamy także muzea regionalne, władze samorządowe, przedstawicieli stowarzyszeń, mediów, nauczycieli wraz z uczniami oraz drużyny harcerskie.

W tym roku finał akcji odbędzie się 19 października w Książu Wielkopolskim, gdzie 20 października 1939 r. niemieckie Einsatzkommando 14 pod dowództwem Gerharda Flescha rozstrzelało na rynku miejskim siedemnastu znamienitych mieszkańców gmin Książ i Dolsk.

Program uroczystości w Książu Wielkopolskim 19 października 2025 r.

• 17.00 – msza św. w kościele pw. NMP Wniebowziętej i św. Mikołaja w Książu Wielkopolskim;
• 17.45 – przemarsz na rynek miejski w asyście kompanii honorowej i oficjalne rozpoczęcie uroczystości. Po niej przejście na cmentarz i zapalenie zniczy przy mogile 17 mieszkańców gmin Książ i Dolsk rozstrzelanych 20 października 1939 r.

***

Akcja medialno-edukacyjna „Zapal znicz pamięci” to wspólny projekt pięciu Oddziałowych Biur Edukacji Narodowej IPN w Gdańsku, Bydgoszczy, Poznaniu, Łodzi i Katowicach oraz lokalnych rozgłośni radiowych. Celem akcji jest upamiętnienie polskich obywateli II RP, zamordowanych przez Niemców w pierwszych miesiącach drugiej wojny światowej.

Więcej informacji o miejscach publicznych i tajnych egzekucji dokonanych przez Niemców w 1939 r. oraz akcji „Zapal znicz pamięci” znajdziesz na stronach:

www.ipn.gov.pl

www.poznan.ipn.gov.pl

www.edukacja.ipn.gov.pl

Zrób zdjęcia dokumentujące akcję i prześlij je na adres zapalzniczpamieci@ipn.gov.pl*.

*Wielkość wiadomości z załącznikami nie może przekraczać 10 MB (w jednej wiadomości e-mail). Prosimy o wysłanie maksymalnie pięciu zdjęć (ponumerowanych od 1 do 5) i opisanych według wzoru: nazwa miejsca/autor zdjęcia.

Przypominamy także o konieczności podpisania odpowiednich oświadczeń dołączonych do informacji o przetwarzaniu danych osobowych w związku z udziałem w akcji Zapal znicz pamięci 2025. Dotyczą one przetwarzania wizerunku w celu zamieszczenia go na stronach internetowych i oficjalnych profilach w mediach społecznościowych Instytutu Pamięci Narodowej (RODO).

***

Jednym z bohaterów tegorocznej akcji „Zapal znicz pamięci” na Pomorzu jest ks. Edmund Roszczynialski (1888–1939), zamordowany przez Niemców 10 lub 11 listopada 1939 r.

Edmund Roszczynialski (1888–1939) był duchownym katolickim, Sługą Bożym Kościoła katolickiego i  kaszubskim działaczem społecznym. Urodził się  w  Łężycach, nieopodal Rumi. W  trakcie nauki w  Katolickim Gimnazjum Klasycznym w  Wejherowie wstąpił do organizacji filomackiej. Po zdaniu egzaminu maturalnego, w 1907 r., wstąpił do Seminarium Duchownego w  Pelplinie, gdzie w  1913  r.  przyjął święcenia kapłańskie.

W czasie I wojny światowej służył w armii niemieckiej jako sanitariusz i  kapelan wojskowy. Po jej zakończeniu przez krótki czas był wikarym w parafii pw. św. Mikołaja Biskupa w Grudziądzu. Aktywnie włączył się w tym czasie w działalność społeczno-kulturalną, a  także niepodległościową: m.in. był sekretarzem miejscowej Rady Ludowej.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i  przyłączeniu do niej części Pomorza Gdańskiego został skierowany przez przełożonych do Wejherowa. Objął wtedy funkcję prefekta w  Państwowym Żeńskim Seminarium Nauczycielskim w Wejherowie. Roszczynialski w służbie społeczeństwu zrobił bardzo wiele: m.in. zainicjował powstanie w  Wejherowie wielu organizacji religijnych (Katolickiego Stowarzyszenia Księdza Piotra Skargi, Arcybractwa Świętych Aniołów Stróżów, Dzieci Maryi, Katolickiego Towarzystwa Robotników), brał udział w licznych inicjatywach patriotycznych na Kaszubach, publikował w  „Gazecie Kaszubskiej”, doprowadził do renowacji wielu kaplic. Przede wszystkim jednak sprawował opiekę nad Katolickim Stowarzyszeniem Młodzieży. Zwieńczeniem jego pracy duszpasterskiej było powołanie go w 1925 r. na proboszcza parafii pw. Trójcy Świętej w Wejherowie.

Po wybuchu II  wojny światowej i  wkroczeniu wojsk niemieckich na Pomorze Gdańskie Roszczynialskiemu zaproponowano możliwość opuszczenia Wejherowa razem z wycofującym się Wojskiem Polskim. Odmówił, ponieważ uważał, że jego obowiązkiem jest pozostanie ze swoimi parafianami. Za swoją działalność patriotyczną został aresztowany przez funkcjonariuszy Gestapo 30 października 1939 r., a zamordowany przez nich 10 lub 11 listopada 1939 r. t w parku mieszczącym się przy szkole w Cewicach. Jego brat, rotmistrz rezerwy, wójt Rumi – Hipolit – został zamordowany przez Niemców również 11 listopada tegoż roku, ale w Piaśnicy.

Ks. Edmund Roszczynialski pochowany jest na starym cmentarzu w Wejherowie. Na jego grobie zapaliliśmy symboliczny znicz pamięci.

Koordynatorem akcji w Oddziale IPN w Gdańsku jest Marcin Węgliński (tel. 58 660 67 97, marcin.weglinski@ipn.gov.pl)