Instytut Pamięci Narodowej - Gdańsk

https://gdansk.ipn.gov.pl/pl2/aktualnosci/212379,Ks-Hilary-Jastak-Krol-Kaszubow-i-niezlomny-kaplan.html
26.02.2026, 20:05

Ks. Hilary Jastak – Król Kaszubów i niezłomny kapłan

17 stycznia br. obchodzimy 25 rocznicę śmierci ks. prałata Hilarego Jastaka. Zmarł tego właśnie dnia w 2000 r. w Gdyni, gdzie pochowany został przy kościele, którego był długoletnim proboszczem, czyli gdyńskiej świątyni pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa. Do historii Pomorza i Polski przeszedł jako żarliwy patriota kochający Kaszuby i Polskę a także niezłomny kapłan wspierający środowiska opozycyjne w okresie PRL i jeden z kapelanów „Solidarności”.

17.01.2025

Na świat przyszedł w Kościerzynie 3 kwietnia 1914 r., czyli na krótko przed wybuchem I wojny światowej. Znaczna część dzieciństwa i lata młodości przypadły mu na okres II Rzeczypospolitej. Podczas II wojny światowej ukrywał się przed Niemcami. W czerwcu 1941 r. otrzymał w Warszawie święcenia kapłańskie, po czym był wikariuszem w wielu parafiach a także członkiem Armii Krajowej.

Po wojnie związał się z Gdynią, gdzie został dyrektorem miejscowego Caritasu oraz proboszczem nowoutworzonej parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Za swoją działalność został w 1950 r. aresztowany przez komunistów na dwa miesiące. Po masakrze grudniowej w Trójmieście w 1970 r. jego kościół stał się miejscem modlitw w intencji ofiar oraz pomocy dla ich rodzin. Dziesięć lat później podczas zrywu robotniczego w sierpniu 1980 r. odprawił mszę świętą dla strajkujących stoczniowców w Gdyni. W latach osiemdziesiątych był jednym z kapelanów „Solidarności” a w latach po upadku komunizmu w Polsce kontynuował swą działalność duszpasterską i społeczną.

W oddziałowym Archiwum IPN w Gdańsku posiadamy materiały dokumentujące życie i działalność naszego bohatera. Część z nich, jak na przykład akta paszportowe, z których prezentujemy fotografię, wytworzone zostały przez organa bezpieczeństwa państwa. Jednak o wiele ubożsi bylibyśmy jako archiwum gdybyśmy nie otrzymali wielu materiałów przekazanych nam przez prywatnych darczyńców w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci. Jednym z cenniejszych nabytków jest dla nas album przekazany przez p. Leokadię Stanisławczyk. Zawiera on między innymi fotografie i dokumenty przedstawiające strajk w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni w sierpniu 1980 r. oraz uroczystości w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gdyni. Warto też zwrócić uwagę na obrazek z wpisem ks. H. Jastaka stanowiący pamiątkę odprawionej przezeń mszy św. w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni w dniu 17.08.1980 r. a darowany naszemu archiwum przez Włodzimierza Frycza. Dzięki zasłużonym dla Gdyni Wiesławie Kwiatkowskiej i Małgorzacie Sokołowskiej weszliśmy w posiadanie listów (jeden w formie kserokopii) ks. Jastaka nawiązujących do obchodów 10-lecia strajków z sierpnia 1980 r. oraz do masakry gdyńskich robotników z grudnia 1970 r. Ostatni z prezentowanych przez nas materiałów, czyli Strajkowy Biuletyn Informacyjny zawierający tekst homilii wygłoszonej przez ks. prałata dr H. Jastaka w dniu 07.09.1980 r. stanowi darowiznę Zygmunta Pałasza.

 

Sławomir Formella