English version
Podjęto wtedy decyzję, że PZPR i jej ugrupowania satelickie obejmą 65 % mandatów w Sejmie PRL, natomiast pozostałe 35 % będą przedmiotem swobodnej rywalizacji politycznej. Całkowicie wolne za to miały być wybory do reaktywowanego po kilkudziesięciu latach Senatu. Wybory odbyły się w dwóch turach, z których pierwsza, czyli ta, którą najbardziej dziś pamiętamy, miała miejsce właśnie 4 czerwca 1989 r., druga natomiast odbyła się dwa tygodnie później, czyli 18 czerwca.
Wynik wyborów był odzwierciedleniem ówczesnych nastrojów społecznych i oznaczał zwycięstwo opozycji i klęskę PZPR i jej koalicjantów. Spośród wszystkich mandatów, które miano obsadzić w drodze wolnych wyborów, Komitet Obywatelski „Solidarność” uzyskał wszystkie 161 miejsc w Sejmie oraz 99 na dostępnych 100 mandatów senatorskich. Tak więc wybory kontraktowe, pomimo, że nie były jeszcze całkowicie wolne, stanowiły duży krok do przodu w dziele demokratyzacji państwa polskiego i likwidacji monopolu komunistów na rządy w Polsce.
Oczywiście po wydarzeniu tym zostało wiele różnego rodzaju materiałów archiwalnych, w których posiadaniu jest m.in. Oddziałowe Archiwum IPN w Gdańsku. Są wśród nich materiały wytworzone przez MO i SB dotyczące wszechstronnego zabezpieczenia kampanii wyborczej, przygotowania głosowania i samego przebiegu wyborów. Na pierwsze miejsce wysuwa się tutaj sprawa obiektowa o kryptonimie „Duet” prowadzona przez Wydział III WUSW w Gdańsku, w ramach której zbierać miano m.in. informacje na temat nastrojów społecznych i zjawisk, które mogą rzutować na przebieg kampanii wyborczej i frekwencję wyborczą. W toku swojej działalności organa MSW interesowały się także radykalnymi ugrupowaniami opozycyjnymi, które były przeciwne porozumieniu z władzą i namawiały do bojkotu wyborów z czerwca 1989 r. Świadectwem tego jest egzemplarz czasopisma „Solidarność Walcząca” zawarty w materiałach archiwalnych gdańskiego WUSW.
Jednak zasób archiwalny OA IPN w Gdańsku to nie tylko przekazane przez organa państwowe materiały dawnej władzy, lecz dzięki projektowi Archiwum Pełne Pamięci także duża ilość archiwaliów przekazanych przez osoby prywatne. Dokumentują one przede wszystkim kampanię wyborczą prowadzoną przez kandydatów do Sejmu i Senatu wystawionych przez Komitet Obywatelski „Solidarność”. Są wśród nich plakaty i ulotki zachęcające do głosowania na kandydatów „Solidarności”, przybliżające wyborcom ich sylwetki a także instruujące, jak głosować, aby oddać ważny głos na kandydata opozycji antykomunistycznej. Materiały tego typu przekazali instytutowi tacy darczyńcy, jak Edward Müller, Piotr Müller, Arkadiusz Kazański i Bernard Skorowski. Piotr Szubarczyk przekazał Apel Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” z kwietnia 1989 r. zawierający prośbę o wsparcie przez obywateli jego kampanii wyborczej, natomiast ze zbiorów Jana Semenowicza pochodzi skrót programu wyborczego KO „Solidarność”. Pozyskać wyborców starał się wtedy także jeden z koalicjantów PZPR, czyli Stronnictwo Demokratyczne, którego odezwę z 8 maja 1989 r. przekazał naszemu archiwum Michał Trzeciak.
Swego rodzaju ciekawostki stanowić mogą przekazane przez Edwarda Müllera karykatura nawiązująca do ówczesnej sytuacji politycznej a także rota ślubowania Posła na Sejm PRL z 1989 r. Kończąc warto zwrócić również uwagę na pozyskaną od Edwarda Müllera i Wojciecha Rajkowskiego fotografię przedstawiającą manifestację, która odbyła się w Słupsku krótko przed wyborami, bo w maju 1989 r.
Więcej na temat materiałów archiwalnych zgromadzonych w OA IPN w Gdańsku mających związek z wyborami z 4 czerwca 1989 r., znaleźć można również w tekście Roberta Chrzanowskiego mieszczącym się pod linkiem:
Sławomir Formella