Instytut Pamięci Narodowej - Gdańsk

W dniu 20 marca 2022 r. przypada 80. rocznica pojawienia się na ulicach Warszawy znaku Polski Walczącej – słynnej „kotwicy” łączącej literę „P” (symbolizującą Polskę) i literę „W” (symbolizującą walkę). Z tej okazji Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Gdańsku przedstawia przykładowe pomniki Polskiego Państwa Podziemnego, Armii Krajowej, Szarych Szeregów z województwa pomorskiego, kujawsko-pomorskiego i części warmińsko-mazurskiego na których umieszczono znak Polski Walczącej – symbol oporu przeciwko okupantowi niemieckiemu. Dodatkowo prezentujemy sylwetki weteranów Armii Krajowej  pochowanych na różnych cmentarzach tychże województw, których mogiły zostały wpisane do prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.

Jak mówił nasz rodak i wielki Polak święty Jan Paweł II „Naród, który traci pamięć, traci swą tożsamość”. Pokażmy, że pamiętamy!

Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej w Gdańsku 

Pomnik znajduje się na Targu Rakowym w Gdańsku (naprzeciwko Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Josepha Conrada Korzeniowskiego). Monument w postaci głazu narzutowego umieszczonego na cokole odsłonięty został w 1993 r. Stoi na kolistej podstawie z nawierzchni brukowanej. Prowadzą do niego 4-stopniowe schody. Na głazie znajdują się dwie inskrypcje: „POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE 1939-1945” oraz „ARMIA KRAJOWA”. Dodatkowo obok napisów umieszczono emblematy: Orzeł w koronie i znak Polski Walczącej, a na bocznych ścianach murków: harcerską Lilijkę i herb z Gryfem Pomorskim. 

Pomnik Armii Krajowej w Sopocie

Pomnik znajduje się w parku im. Sanitariuszki Inki w Sopocie (przy al. Armii Krajowej, naprzeciwko gmachu Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego). Monument poświęcono poległym i pomordowanym żołnierzom AK. Na cokole wykonanym przez Leona Czerwińskiego stoi rzeźba orła w koronie autorstwa Tadeusza Markiewicza, odlew wykonał Andrzej Pruski. Pomnik postawiono w 1998 r. Umieszczono na nim dwie inskrypcje: „BÓG / HONOR / OJCZYZNA” oraz „ARMIA KRAJOWA 1939-1945”. Pomiędzy napisami znajduje się znak Polski Walczącej. 

Pomnik Armii Krajowej w Gdyni

Pomnik znajduje się na skwerze Tadeusza Kościuszki w Gdyni. Monument w formie głazu umieszczonego na cokole odsłonięty został we wrześniu 1992 r. w hołdzie żołnierzom Armii Krajowej. W górnej części pomnika znajduje się inskrypcja: „BÓG-HONOR-OJCZYZNA”, a poniżej na tablicy z brązu kolejna: „W HOŁDZIE ŻOŁNIERZOM ARMII KRAJOWEJ POLEGŁYM ZAGINIONYM ZAMORDOWANYM SPOŁECZEŃSTWO I KOLEDZY”. Pomiędzy napisami umieszczono Krzyż Armii Krajowej. Całość została zwieńczona znakiem Polski Walczącej. 

Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej w Słupsku

Pomnik znajduje się obok kościoła pw. Najświętszej Maryi Panny w Słupsku (przy ul. Nowobramskiej). Na głazie narzutowym umieszczonym na dwustopniowej podstawie widnieją inskrypcje: „BÓG HONOR I OJCZYZNA”, poniżej „POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE 1939-1945” oraz na bocznej ścianie „ARMIA KRAJOWA”. Dodatkowo obok napisów na pomniku znajdują się emblematy: Orzeł w koronie i znak Polski Walczącej.

Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej w Przewłoce

Pomnik znajduje się w pobliżu kościoła pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza w Przewłoce (przy ul. Armii Krajowej). Na głazie narzutowym umieszczonym na trzystopniowej podstawie widnieją inskrypcje: „BÓG HONOR OJCZYZNA”, poniżej „POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE 1939-1945”, a na bocznej ścianie „ARMIA KRAJOWA”. Dodatkowo obok napisów na pomniku znajdują się emblematy: Orzeł w koronie i znak Polski Walczącej.

Pomnik upamiętniający gen. Stefana Roweckiego „Grota” we Wrześciu

Pomnik znajduje się na terenie Szkoły Podstawowej im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” we Wrześciu. Monument odsłonięto w 2004 r. Na głazie narzutowym umieszczono inskrypcję: „GENERAŁ STEFAN ROWECKI (1895-1944) PIERWSZY KOMENDANT GŁÓWNY ARMII KRAJOWEJ / DLA PAMIĘCI O DOWÓDCY I JEGO ŻOŁNIERZACH / WRZEŚCIE 11 XII 2004”. Dodatkowo obok napisów na pomniku znajdują się emblematy: Orzeł w koronie, znak Polski Walczącej oraz wizerunek Generała.

Pomnik Armii Krajowej w Malborku

Pomnik znajduje się na skwerze Żołnierzy Wyklętych (przy ul. Poczty Gdańskiej).  Na monumencie w formie głazu narzutowego umieszczono inskrypcję: „W DOWÓD PAMIĘCI ARMII KRAJOWEJ 1939 [emblemat Polski Walczącej] 1945”. Całość stoi na kolistej podstawie z nawierzchni brukowanej.

Pomnik na rondzie gen. Stefana Grota-Roweckiego w Kwidzynie

Pomnik znajduje się na rondzie gen. Stefana Grota-Roweckiego w Kwidzynie (u zbiegu ulic Chopina i Kościuszki, naprzeciwko dworca PKP). Na monumencie umieszczono inskrypcję (fragment przysięgi żołnierzy AK) : „…PRZYSIĘGAM BYĆ WIERNY OJCZYŹNIE MEJ, RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ, STAĆ NIEUGIĘCIE NA STRAŻY JEJ HONORU I O WYZWOLENIE JEJ Z NIEWOLI WALCZYĆ ZE WSZYSTKICH SIŁ AŻ DO OFIARY Z ŻYCIA MEGO…” oraz znak Polski Walczącej. 

Pomnik Sybiraków i Żołnierzy Wyklętych w Sztumie

Pomnik znajduje się przy ul. Mickiewicza w Sztumie. Odsłonięty został w 2007 r. w 68 rocznicę wkroczenia ZSRR do Polski. Na głazie narzutowym umieszczono inskrypcję: „W HOŁDZIE TYM DLA KTÓRYCH WOLNA POLSKA ZNACZY WIĘCEJ NIŻ ŻYCIE. SYBIRAKOM, ŻOŁNIERZOM WYKLĘTYM, BOHATEROM WALKI Z REŻIMEM KOMUNISTYCZNYM / MIESZKAŃCY ZIEMI SZTUMSKIEJ / 17 WRZEŚNIA 2007”. Na monumencie umieszczono Znak Polski Walczącej, Matkę Bożą Katyńską i napisy: „KATYŃ 1940”, „SMOLEŃSK 2010”.  Pomnik wieńczy figura orła w koronie. U podstawy pomnika fragment torów kolejowych. 

Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej w Elblągu

Pomnik znajduje się na skwerze rtm. Witolda Pileckiego w Elblągu (przy ul. gen. Stefana Grota-Roweckiego). Stoi na kolistej podstawie z nawierzchni brukowanej. Monument składa się z obelisku, którego szczyt wieńczy orzeł w koronie, poniżej znajduje się krzyż, a pod nim inskrypcje: „BÓG HONOR OJCZYZNA” oraz „POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE”), dużego głazu narzutowego (treść inskrypcji: „A [znak Polski Walczącej] K / ZAWSZE WIERNI BOGU I OJCZYŹNIE 1939-1945”), dwóch mniejszych kamieni znajdujących się po obu stronach głazu narzutowego z inskrypcjami kolejno od lewej: „W HOŁDZIE OBYWATELOM KRESÓW WSCHODNICH NAJJAŚNIEJSZEJ RZECZPOSPOLITEJ OFIAROM REŻIMÓW HITLEROWSKIEGO, STALINOWSKIEGO OUN-UPA / TOWARZYSTWO MIŁOŚNIKÓW LWOWA, WILNA, GRODNA I ZIEMI WOŁYŃSKIEJ / ELBLĄG 2010”, „W HOŁDZIE ZMARŁYM I POMORDOWANYM OFIAROM DEPORTACJI NA SYBIR I DO KAZACHSTANU W LATACH 1939-1956 / WDZIĘCZNI BOGU ZA POWRÓT DO OJCZYZNY / SYBIRACY ZIEMI ELBLĄSKIEJ / ELBLĄG 2010. Przed głazem narzutowym umieszczono dwie tablice o następujących treściach: „ŻOŁNIERZOM NIEZŁOMNYM POLSKIEGO PODZIEMIA NIEPODLEGŁOŚCIOWEGO WYKLĘTYM I SKAZNYM NA ZAPOMNIENIE PRZEZ REŻIM KOMUNISTYCZNY 1944 – 1956 / ELBLĄG 2014”, „Z INICJATYWY PREZESA MIŁONIKÓW LWOWA, WILNA, GRODNA I ZIEMI WOŁYŃSKIEJ P. J.J.SZEWCZYŃKIEGO, ZWIĄZKU SYBIRAKÓW ORAZ ŚWIATOWEGO ZWIĄZKU ŻOŁNIERZY AK PRZY RZECZOWEJ I FINANSOWEJ POMOCY: ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO URZĘDU MIASTA ELBLĄGA, DOWÓDZTWA 16 POMORSKIEJ DYWIZJI ZMECHANIZOWANEJ SPONSORÓW I DARCZYŃCÓW POMNIK TEN ZMODERNIZOWANO I PRZEKAZANO W WIECZYSTE UŻYTKOWANIE MIESZKAŃCOM MIASTA ELBLĄG”

Pomnik gen. Aleksandra Krzyżanowskiego-Wilka w Bydgoszczy

Pomnik znajduje się na skwerze im. gen. Aleksandra Krzyżanowskiego – Wilka (pomiędzy ul. Bohaterów Kragujewca, a Modrakową). Monument w formie głazu narzutowego stoi na kolistej podstawie z nawierzchni brukowanej. Na pomniku inskrypcja: „ŻYCIE ODDAŁ OJCZYŹNIE, A SERCE ZIEMI KRESOWEJ … / PAMIĘCI GENERAŁA BRYGADY ALEKSANDRA KRZYŻANOWSKIEGO – WILKA (1895-1951) KAWALERA ORDERU VIRTUTI MILITARI, DOWÓDCY 6. BATERII 15. PUŁKU ARTYLERII LEKKIEJ W BYDGOSZCZY, KOMENDANTA OKRĘGU WILEŃSKIEGO I NOWOGRÓDZKIEGO ARMII KRAJOWEJ, OFIARY REPRESJI URZĘDU BEZPIECZEŃSTWA / ŚRODOWISKO WILEŃSKO – NOWOGRÓDZKIE AK W BYDGOSZCZY / URZĄD MIASTA BYDGOSZCZY 2009”. Na tablicy widnieje m.in. znak Polski Walczącej.

Pomnik Szarych Szeregów w Bydgoszczy

Pomnik znajduje się przy ul. Szarych Szeregów w Bydgoszczy. Składa się z głazu narzutowego umieszczonego na cokole oraz steli z inskrypcją o następującej treści: „1939 [ harcerska Lilijka ze znakiem Polski Walczącej] 1945 ODESZLI NA WIECZNĄ WARTĘ BYDGOSZCZANIE Z SZARYCH SZEREGÓW / JANINA AUGUSTYŃSKA, FLORIAN BOBOWSKI, HENRYK BONIN, EUGENIUSZ BRONIEC, MAKSYMILIAN DĄBROWSKI, ZBIGNIEW EICHSTAEDT, BRONISŁAW GŁODKIEWICZ, ZYGMUNT JABŁOŃSKI, ALOJZY JAGŁA, JANUSZ LEWANDOWSKI, ALEKSANDER MICHALCZYK, CZESŁAW MIODOWSKI, HENRYK MUSIAŁA, BERNARD MYŚLIWEK, JAN PEŁCZYŃSKI, BENEDYKT POROŻYŃSKI, LEON POLACHOWSKI, PAWEŁ SOBCZAK, TADEUSZ SZCZYPIORSKI, BOGDAN ZAMIARA, EDWARD ZUERN, TADEUSZ ZUERN”. Na głazie umieszczono krzyż harcerski „CZUWAJ”.

Pomnik ppor. Leszka Białego w Bydgoszczy

Pomnik znajduje się na skwerze ppor. Leszka Białego w Bydgoszczy. Monument w formie głazu narzutowego zawiera dwie inskrypcje: „ppor. LESZEK BIAŁY PS „JAKUB” SZEF ŁĄCZNOŚCI OKRĘGU POMORSKIEGO/ POR. NN PS „BOLESŁAW” KURIER KOMENDY GŁÓWNEJ /SCHYLMY CZOŁA/ SPOŁECZEŃSTWO BYDGOSZCZY/ ŚWIATOWY ZWIĄZEK ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ OKRĘG BYDGOSZCZ”, „PAMIĘTAJ POLSKO O TYCH DZIECIACH TWOICH, KTÓRE MIŁOŚĆ I WIERNOŚĆ DO CIEBIE OKUPIŁY ŚMIERCIĄ SWOJĄ / PAMIĘCI ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ ZAMORDOWANYCH 3 MARCA 1945 W KATOWNI UB PRZY UL. MARKWARTA 2A W BYDGOSZCZY”. Na pomniku wizerunek ppor. Leszka Białego i Krzyż Armii Krajowej ze znakiem Polski Walczącej.

Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej w Żninie

Pomnik znajduje się koło kościoła pw. św. Floriana w Żninie (przy ul. 700-lecia). Na kamiennym monumencie stojącym na dwustopniowej podstawie widnieją inskrypcje: „BÓG HONOR OJCZYZNA”, „POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE 1939-1945” oraz na bocznej ścianie „ARMIA KRAJOWA”. Dodatkowo obok napisów na pomniku znajdują się emblematy: Orzeł w koronie, znak Polski Walczącej i Krzyż.

Pomnik Armii Krajowej w Solcu Kujawskim

Pomnik znajduje się na cmentarzu przy kościele pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika (ul. 23 Stycznia). Na monumencie umieszczono dwie inskrypcje: „PAMIĘCI ŻÓŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ ODDZIAŁU PARTYZANCKIEGO „ŚWIERKI” ODTWORZONEGO PRZEZ PORUCZNIKA ALOJZEGO BRUSKIEGO PS. „GRAB” (1914-1946) DOWODZONYCH PRZEZ PODPORUCZNIKA KAZIMIERZA WRÓBLEWSKIEGO PS. „KRUK” (1915-1945) PODPORUCZNIKA ZBIGNIEWA NIECZUJĘ-SMOLEŃSKIEGO PS. „ŻURAW” (1916-1946) KTÓRZY WIOSNĄ 1945 R. NA TERENIE PUSZCZY BYDGOSKIEJ W  REJONIE LEŚNICTWA KABAT, LESZYCE I CHROŚNA ZBROJNIE ZWALCZALI ŻOŁNIERZY SOWIECKICH DOKONUJĄCYCH PRZEMOCY I GRABIEŻY LUDNOŚCI CYWILNEJ / SIERŻ. PODCHORAŻY ŚMIELECKI ZBIGNIEW PS. „GRYF” KAPRAL ADAMSKI ANDRZEJ PS. „ŚLĄZAK” KAPRAL SEMRAU EDMUND PS. „ZIARENKO” KAPRAL MATUSZAK KAZIMIERZ PS. „PARTYZANT” STRZELEC NIEZNANY PS. „DĄB” STRZELEC MATYSEK FRANCISZEK PS. „BĄK”, STRZELEC ŚMIELECKI JERZY PS. „JUR” STRZELEC NIEZNANY PS. „TUR” STRZELEC KOCIENIEWSKI JÓZEF PS. „SĘP” STRZELEC WOŹNIAK TOMASZ PS. „IRKA” STRZELEC MONDRZEJEWSKI JAN PS. „BLADY” STRZELEC GRABOWSKI PS. „ISKRA” STRZELEC BŁOTNY IRENEUSZ PS. „NAPOLEON” STRZELEC NIEZNANY PS. „JACEK” STRZELEC NIEZNANY PS. „JARY” STRZELEC WOŹNIAK IGNACY PS. „MRÓWKA” STRZELEC NIEZNANY PS. „WOJENKA” STRZELEC NIEZNANY PS. „”SOKÓŁ” STRZELEC GŁADYKOWSKI ALOJZY PS. „LAMPART” STRZELEC KURCZEWSKI ZENON PS. „PISTOLET” STRZELEC GOŁĘBIEWSKI JANUSZ PS. „MUSZKA” oraz „PRZYWÓDCY POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO OKRĘGU POMORZE 1939-1945 OKRĘGOWA DELEGATURA RZĄDU R.P. ANTONI ANTCZAK PS. „DYREKTOR” DELEGAT 1940-1944 FRANCISZEK ROCHOWIAK PS. „ZAKLICKI” ZCA DELEGATA 1941-1944 KPT. BOLESŁAW LIPSKI PS. „STARY” NACZELNIK WYDZIAŁU BEZPIECZEŃSTWA KOMENDA OKRĘGU SZP  - ZWZ – AK MJR JÓZEF RATAJCZAK PS. „KAROL” KOMENDANT 1939-1940 PPŁK RUDOLF OSTRIHANSKY PS. „LUDWIK” KOMENDANT 1940-1943 PŁK JAN PAŁUBICKI PS. „JANUSZ” KOMENDANT 1943-1945 PPŁK JÓZEF CHYLIŃSKI PS. „KAMIEŃ” SZEF SZTABU 1940-1945 MJR JÓZEF GRUSS PS. „STANISŁAW” SZEF WYWIADU 1940-1945 / W HOŁDZIE BOHATEROM / ŚWIATOWY ZWIĄZEK ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ OKRĘG BYDGOSZCZ – SIERPIEŃ 2017”. Odsłonięcie pomnika miało miejsce w listopadzie 2017 r. Na pomniku pomiędzy dwiema tablicami umieszczono duży znak Polski Walczącej, a całość wieńczy napis „BÓG HONOR OJCZYZNA”.

Pomnik Szarych Szeregów we Włocławku 

Pomnik znajduje się na terenie klasztoru franciszkanów we Włocławku (plac Wolności, ul. Brzeska). Odsłonięty został w 1991 r. Centralną częścią pomnika jest ściana z licznymi płaskorzeźbami m.in. harcerki i harcerza, orła w koronie, harcerskiej Lilijki ze znakiem Polski Walczącej, krzyżem harcerskim „CZUWAJ”. Na ścianie umieszczono inskrypcję: „NIKT NIE MA WIĘKSZEJ MIŁOŚCI NIŻ TEN KTO ODDAJE ŻYCIE SWOJE ZA PRZYJACIÓŁ SWOICH / EW. WG JANA 1513”. Obok płaskorzeźby znajduje się tablica z inskrypcją: „CZŁONKOWIE WŁOCŁAWSKICH SZARYCH SZEREGÓW KTÓRZY ZGINĘLI W SŁUŻBIE BOGA I POLSKI W LATACH 1939 – 1945 „TRUMNĄ ICH BYŁ PIEC KREMATORYJNY” HM. TEOFIL WOŹNICKI – KOMENDANT HM. JAN BOJANOWSKI HM. STEFAN PAWLICKI / MIANOWANI POŚMIERTNIE PODHARCMISTRZAMI JANINA LECH HENRYKA WOJDYŁŁO DANUTA TURCZYNOWICZ WANDA DACZKOWSKA MAGDALENA LECH ZBIGNIEW KWIECIŃSKI DYMITR KRAWCZENKO FELIKS BOCHEŃ KAMZIERZ SZYMAŃSKI ANNA WAJCOWICZ ANDRZEJ KWITLINSKI EDWARD KOPROWSKI EUGENIUSZ SLIWINSKI     HENRYK HUMIĘCKI / REGINA POLONIAE ORA PRO EIS”.

Pomnik poświęcony Harcerzom Poległym w latach 1939–1945 we Włocławku

Pomnik znajduje się przy ul. Hutniczej we Włocławku. Umieszczono na nim krzyż harcerski „CZUWAJ”, a poniżej inskrypcję: „HARCERZOM POLEGŁYM W LATACH 1939-1945 UCZNIOWIE”. Całość wieńczy znak Polski Walczącej.

Województwo kujawsko-pomorskie

Bolesław Wosik

Bolesław Wosik był synem Jana, urodził się 03.07.1902 r. w Kołacinku, walczył w wojnie obronnej w 1939 r., a w czasie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej, ps. „Kula”. Zmarł 03.06.1997 r. i został pochowany na Cmentarzu Parafialnym Kościoła Parafialnego pw. Św. Anny w Liszkowie (sektor 4, nr rzędu 13, nr grobu 5).

Eugenia Mirecka

Eugenia Mirecka (z d. Chęcińska) była córką Mieczysława i Wiktorii z d. Dobroś , urodziła się 07.01.1902 r. w Kamieńskoje. Kobieta była uczestniczką powstania warszawskiego, walczyła w szeregach batalionu Zaremba-Piorun. Po upadku powstania trafiła do Stalagu IV B/H Zeithain. W czerwcu 1945 r. wyjechała do Polski. Zmarła 07.12.1946 r. i została pochowana na cmentarzu farnym przy ul. Cmentarnej 3 w Grudziądzu (sektor 19, rząd 4, miejsce 37).

Feliks Władyszewski

Feliks Władyszewski urodził się 3 grudnia 1919 r. w Tarnopolu. Na początku lat 20. XX w. jego rodzina osiedliła się w Warszawie, następnie we Włocławku, gdzie Władyszewski ukończył gimnazjum. Zaangażowany w harcerstwo od 1928 r. We wrześniu 1939 r. brał udział w obronie Warszawy. Podczas okupacji od grudnia 1939 r. był członkiem „Szarych Szeregów” na terenie Warszawy (grupa „Powiśle”), kolportował prasę, działał przy roznoszeniu i przenoszeniu broni do punktów zbornych. Od 1943 r. po ucieczce ze stolicy utrzymywał kontakty z AK w Borysławiu (sabotaż i dywersja w kopalni ropy naftowej). Przez Sowietów wywieziony do łagrów (wrzesień 1944 – grudzień 1945). Od 1947 r. mieszkał w Bydgoszczy, gdzie pracował m.in. w Zjednoczeniu Energetycznym, Wojewódzkiej i Miejskiej Radzie Narodowej na stanowisku inspektora, Zakładzie Ceramiki Budowlanej w dziale socjalnym, Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej jako kierownik działu ekonomicznego, w PZU jako st. inspektor ekonomiczny. Pełnił funkcję Komendanta Ośrodka Bydgoszczy ZHP w latach 1946-1947, od 1952 r. był pierwszym prezesem bydgoskiego oddziału PTTK, czołowy działacz tutejszego ZHP. W 1993 r. należał do Komitetu Założycielskiego wznawiającego działalność Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bydgoszczy-Szwederowie. Zmarł 27.09.2001 r. i został pochowany w mogile pojedynczej (pole: 11, rząd: D1, miejsce nr: 31). Grób znajduje się na cmentarzu przy ul. Kossaka 78 w Bydgoszczy (cmentarz parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Bydgoszczy).

Franciszek Owczarek

Franciszek Owczarek, s. Stanisława, ur. 24.01.1915 r. w Ligocie (pow. Krotoszyn Wlkp). Walczył podczas wojny obronnej w szeregach toruńskiego 4. Pułku Lotniczego. Wcześniej, w okresie międzywojennym odbył służbę wojskową w 3. Pułku Lotniczym w Poznaniu, najprawdopodobniej we wrześniu 1939 r. aresztowano go w okolicach granicy polsko-węgierskiej. Po zwolnieniu w październiku 1939 r. wyjechał do Bydgoszczy, gdzie otrzymał pracę jako laborant w DAG Fabrik Bromberg. Na terenie zakładu związał się z konspiracją niepodległościową w ramach Armii Krajowej; przyjął pseudonim „Felczer”. Jego zadaniem było m.in. wykonywanie dokumentacji fotograficznej fabryki. Udzielał także pomocy jeńcom sowieckich zatrudnionym w Łęgnowie. Możliwe, że jeden z nich mógł doprowadzić do jego aresztowania w sierpniu 1944 r.  Franciszek Owczarek został pierwotnie osadzony w obozie KL Stutthof (numer obozowy: 99088), a następnie KL Buchenwald. Po wojnie wrócił do Polski. Odznaczony Medalem Zwycięstwa i Wolności (1970 r.). Mężczyzna zmarł 24.09.1988 r. i został pochowany na cmentarzu Parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bydgoszczy przy ul. Ludwikowo w Bydgoszczy.

Helena Smektała-Jankowska

Helena Smektała-Jankowska urodziła się 19 kwietnia 1924 r. w Bydgoszczy. Była córką Piotra i Michaliny. Podczas II wojny światowej była żołnierzem Armii Krajowej o ps. „Lenka”. W 1952 r. ukończyła Akademię Medyczną w Poznaniu i pracowała m.in. w Wojewódzkim Szpitalu Obserwacyjno-Zakaźnym w Bydgoszczy jako ordynator oddziału. Była także oficerem rezerwy w stopieniu porucznika. W 1976 r. odznaczona odznaką wzorowego pracownika Służby Zdrowia, w 1983 r. uhonorowana Złotym Krzyżem Zasługi za zasługi na polu zawodowym. Zmarła 16.08.2012 r. i została pochowana na cmentarzu parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Bydgoszczy.

Jan Orzeszyna

Jan Orzeszyna s. Franciszka, urodził się 6 grudnia 1896 r. we wsi Gana (dzisiejsze woj. opolskie). Wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego i  w okresie od maja 1919 r. do lipca 1921 r. służył w 8. Pułku Ułanów im. Józefa Poniatowskiego. Od 15 lipca 1920 r. do października 1920 r. brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Uczestniczył w bitwach pod Białą Cerkwią, Stanisławowem, Beresteczkiem. Według spisanego przez siebie życiorysu podczas II wojny światowej był także zaangażowany w prace konspiracyjne w ramach Armii Krajowej na Kresach np. wziął udział w akcji „Burza”. Od 1945 r. mieszkał w Bydgoszczy,  gdzie podjął pracę w Zarządzie Miejskim. Został odznaczony medalem „Polska Swemu Obrońcy” (1934 r.), przyznawanym za wojnę 1918–1921 oraz Brązowym Krzyżem Zasługi (1938 r.). Zmarł  22.11.1996 r., został pochowany na Cmentarzu Parafialnym pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy przy ul. Kossaka 78 w Bydgoszczy (pole: 5, rząd: A1, miejsce nr: 15). Jest pochowany w mogile rodzinnej wraz z żoną, Heleną Orzeszyną.

Ksawera Kędzierska

Ksawera Kędzierska urodziła się 30 grudnia 1908 r. w Bydgoszczy. Była córką Józefa i Franciszki. Tutaj aktywnie działała w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. We wrześniu 1939 r. ewakuowana z dziećmi na Wschód; w listopadzie powrócili do Bydgoszczy. Do konspiracji została zaprzysiężona w styczniu 1942 r., gdzie przyjęła pseudonim „Młoda”. Do jej obowiązków należało m.in. prowadzenie nasłuchu radiowego, przygotowywanie meldunków, kolportowanie ulotek, transportowanie broni i dostarczanie leków. W swoim mieszkaniu przy ul. Nowej w Bydgoszczy prowadziła kwaterę konspiracyjną ppłk. Jana Pałubickiego, komendanta Okręgu Pomorskiego AK, w którym odbywały się odprawy. Była łączniczką Tomasza Kędzierskiego, oficera przy Sztabie Komendy Okręgu AK Pomorze, prywatnie jej męża. Po  wojnie pracowała m.in. jako kucharz oraz pracownik umysłowy. Odznaczona Medalem Wojska oraz Krzyżem Armii Krajowej. W okresie PRL była członkiem ZBoWiD i Ligi Kobiet. Zmarła 24.05.1990 r. Grób Ksawery Kędzierskiej znajduje się na cmentarzu parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy przy ul. Kossaka 78 w Bydgoszczy. Pochowana jest w mogile rodzinnej (pole: 3/II, rząd: C14, miejsce nr: 15).

Leszek Jan Malinowski

Leszek Jan Malinowski, s. Stanisława, urodził się 9.04.1925 r. w Wilnie, gdzie skończył gimnazjum. W okresie II RP należał do harcerstwa. Po wybuchu II wojny światowej działał w podziemiu w ramach ZWZ-AK: kolportował prasę, organizował skrzynki kontaktowe oraz prowadził tajne nauczanie. Wziął także udział w operacji „Ostra Brama”. Od lutego do lipca 1944 r. służył w 3. Brygadzie „Szczerbca” (3. Wileńska Brygada AK). Udało mu się uciec z Miednik Królewskich, gdzie jego oddział został internowany. Ukrywał się w Seminarium Duchownym w Wilnie, jednakże po akcji NKWD na to miejsce wyjechał do Lubina, gdzie studiował na KUL. Mieszkał także w Warszawie i Bydgoszczy. Do jesieni 1946 r. był kurierem i łącznikiem Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej z Polskimi Siłami Zbrojnymi na Zachodzie. Podróżował za granicę z meldunkami o sytuacji w Polsce m.in. o położeniu byłych żołnierzy AK, z kolei do Polski przywoził żywność, lekarstwa, dolary i wzory dokumentów. Malinowski odpowiadał, w porozumieniu z mjr. Antonim Olechnowiczem „Pohoreckim”, za przerzut osób zagrożonych aresztowaniem przez władze komunistyczne oraz rodzin oficerów AK, którzy przebywali na Zachodzie. Jak sam twierdził, w ten sposób wyjechało ok. 1000 osób. Pomógł uciec z Polski m.in. pisarzom Sergiuszowi Piaseckiemu i Ferdynandowi Goetlowi. Utrzymywał regularne kontakty z przedstawicielstwem Oddziału II w Meppen w Niemczech. Z materiałów przekazanych przez UDSKiOR wynika, że uprawnienia kombatanckie uzyskał z tytułu: tajnego nauczania, udziału w AK oraz Ruchu Oporu Armii Krajowej (po II wojnie światowej). 

Ukończył historię sztuki na KUL oraz filologię polską, a w 1962 r. obronił pracę doktorską. Od 1945 r. pracował w Bydgoszczy jako nauczyciel szkół średnich ogólnokształcących i zawodowych, zajmował stanowiska dyrektora placówek oświatowych. Był zaangażowany w prace Związku Nauczycielstwa Polskiego, organizował Nauczycielską Spółdzielnię Mieszkaniową „Znicz”, w której pełnił funkcję prezesa. Po 1989 r. stał na czele Oddziału Towarzystwa Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, w ramach którego wydawał dwumiesięcznik „Wileńskie Rozmaitości” oraz liczne publikacje dot. historii ziemi wileńskiej. Był członkiem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. W latach 50. inwigilowany przez aparat bezpieczeństwa; agentura przekazywała UB informacje na temat jego wrogiego stosunku do Polski „ludowej” i ZSRS. Zmarł 6 marca 2010 r. w Bydgoszczy. Grób Leszka Jana Malinowskiego znajduje się na cmentarzu parafialnym parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bydgoszczy przy ul. Rynkowskiej (pole 35/26). Był odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1962 r.), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1972 r.), Medalem Zwycięstwa i Wolności (1984 r.), Krzyżem Partyzanckim (1984 r.), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1991 r.), Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2001 r.).

Maria Sobocińska

Maria Sobocińska, była córką Romana i Stanisławy z d. Ziemkiewicz, urodziła się 29 kwietnia 1920 r. w Wymyślinie. Od 1931 r. kontynuowała naukę w Gimnazjum im. Romualda Traugutta w Lipnie, a następnie w Gimnazjum i Liceum M. Taniewskiej w Warszawie. Tam w 1939 r. zdała maturę. W szkole średniej należała do ZHP i PWK. W pierwszych dniach II wojny światowej pełniła dyżur na skępskiej stacji kolejowej, gdzie udzielała pomocy sanitarnej i informacyjnej. Później, wraz z rodzicami, organizowała pomoc dla rannych polskich żołnierzy. W krótkim czasie stała się członkinią konspiracji. Początkowo była łączniczką i kurierką swojej matki, Stanisławy. Dzięki pracy w niemieckim urzędzie katastralnym miała dostęp do druków i pieczątek, co wykorzystywała na rzecz organizacji. W biurze prowadziła także nasłuch radiowy. W 1941 r. podczas jednego z wielu wyjazdów poznała Halinę Krzeszowską (ówczesną referentkę WSK Garnizonu AK Toruń) „Ryśka” objęła wówczas funkcję oficera do zadań specjalnych i kurierki Okręgu Pomorskiego ZWZ-AK. W 1943 r. awansowano ją na stanowisko referentki WSK w sztabie Obwodu AK Lipno, a następnie Inspektoratu. Po tzw. wyzwoleniu kontynuowała działalność niepodległościową. Została aresztowana 1 lipca 1945 r. w „kotle” zorganizowanym w kwaterze przy ul. Warszawskiej 8. Mimo że po kilku dniach została zwolniona, ponownie aresztowano ją 16 listopada. Wyrokiem WSR w Poznaniu na sesji wyjazdowej w Inowrocławiu z dn. 13 lutego 1946 r. została skazana na karę sześciu lat pozbawienia wolności. Karę odsiadywała w Inowrocławiu oraz Fordonie. W związku z wejściem w życie ustawy amnestyjnej została zwolniona 15 listopada 1948 r. W opinii o niej napisano, że: „trudno jest u niej zaobserwować jakąkolwiek skruchę lub żal za popełnione czyny”. Szykanowana i inwigilowana wyjechała do Warszawy, gdzie znalazła pracę jako księgowa w firmie kosmetycznej. Przed przejściem na emeryturę w 1980 r. była kierownikiem Działu Współpracy Nauki z Przemysłem w Instytucie Elektroniki Politechniki Warszawskiej. Trzy lata później przeniosła się razem z córką do Szwecji. Bardzo aktywnie działała na rzecz tamtejszej Polonii oraz b. żołnierzy AK. Zmarła 1 sierpnia 2012 r. w Sztokholmie. Została pochowana na cmentarzu parafialnym w Skępem (sektor K, rząd 3, grób 6).

Michał Grobelski

Michał Grobelski, s. Antoniego, ur. 31.08.1889 r. w Batkowie k. Inowrocławia, był zawodowym lekarzem – w okresie I wojny światowej pełnił służbę w armii niemieckiej, następnie wziął udział w powstaniu wielkopolskim, III powstaniu śląskim i powstaniu warszawskim. Brał udział w wojnie obronnej jako komendant szpitala polowego. W okresie II wojny światowej był związany z konspiracją niepodległościową w strukturach Armii Krajowej. Po wojnie objął funkcję ordynatora Oddziału Ortopedyczno-Urazowego Szpitala w Bydgoszczy; pracował również w wojewódzkiej przychodni przeciwgruźliczej. 

Mężczyzna był powstańcem warszawskim o pseudonimie „Doktor Zygmunt”. Pełnił służbę jako lekarz na terenie Śródmieścia Południe w szpitalach przy ul. Wspólnej 27 oraz Śniadeckich 17. Po kapitulacji przebywał w niewoli niemieckiej w Szpitalu Wojskowym dla jeńców AK Zeithain, filia Stalagu IV-B w Mühlberg. Zmarł 06.01.1971 r. i został pochowany na cmentarzu parafialnym Parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa przy u. Ludwikowo w Bydgoszczy (pole 38, grób 260/61).

Pelagia Chojnacka

Chojnacka (z d. Dąbrowska, s.v. Bieńkowska) Pelagia c. Macieja, ur. 03.03.1899 r. w Pakości, zm. w 1972 r., pochowana na Cmentarzu Parafialnym w Pakości. Chojnacka była żołnierzem Armii Krajowej i więźniarką obozów KL Lublin (Majdanek), KL Ravensbrück oraz KL Buchenwald.

Roman Sobociński

Roman Sobociński „Dyrektor” „Romcio” urodził się w 1886 r. w Skępem w rodzinie Jana i Eleonory z d. Bayer. Od pierwszych dni okupacji niemieckiej włączył się w działalność konspiracji. Współpracował m.in. z Michałem Korykorą, zatrudnionym w skępskim urzędzie gminy. Dzięki manipulacjom w aktach chronił mieszkańców przed wywózką na przymusowe roboty, ostrzegał o aresztowaniach i planowanych akcjach gestapo. Wspólnie z żoną uczestniczył w nielegalnym zdobywaniu żywności, organizował akcje sabotażowe, kolportował informacje uzyskane drogą nasłuchu radiowego. W 1943 r. aresztowany i osadzony w grudziądzkim gestapo. Uwolniony dzięki staraniom rodziny. W 1944 r. skierowany do kopania okopów w okolicach Lubicza. Zmarł 9 marca 1951 r. w Skępem. Grób mężczyzny znajduje się na Cmentarzu Parafialnym w Skępem (dokładna lokalizacja: sektor K, rząd 3, grób 6). Odznaczony Krzyżem Walecznych. 

Sławomira Warsicka

Sławomira Warsicka (z d. Sobocińska) „Janina” „Sława” „Wanda” urodziła się 22 czerwca 1922 r. w Wymyślinie w rodzinie Romana i Stanisławy z dn. Ziemkiewicz. Od 1940 r. była zaangażowana w działalność konspiracyjną m.in. poprzez udzielanie schronienia. Podobnie jak siostra Maria, była łączniczką swojej matki Stanisławy. Przekazywała informacje wywiadowcze, kolportowała wydawnictwa, przygotowywała paczki do więzieni i obozów, a także prowadziła tajne nauczanie. Członkini Wojskowej Służby Kobiet, w ramach której pełniła funkcję łączniki do zadań specjalnych. W październiku 1944 r. została wywieziona do obozu w Tłuchowie – Lager II Tulchenhof i skierowana do kopania okopów. Została skazana na rozstrzelanie, lecz zdołała opuścić obóz. Zmarła 31 maja 1987 r. w Skępem. Grób kobiety znajduje się na Cmentarzu Parafialnym w Skępem (dokładna lokalizacja: sektor K, rząd 3, grób 6). Odznaczona Krzyżem Armii Krajowej oraz trzykrotnie Medalem Wojska. 

Stanisław Kuźnicki

Stanisław Kuźnicki urodził się 3 października 1898 r. w m. Mokronos. Był synem Wojciecha i Katarzyny. W latach 1916-1918 służył w armii niemieckiej na froncie francuskim. Od grudnia 1918 r. brał udział w Powstaniu Wielkopolskim, pełniąc funkcję dowódcy plutonu odpowiadał m.in. za rozbrajanie niemieckich żołnierzy. Następnie pluton przekazano do kompanii pleszewskiej. Po zakończeniu powstania służył w 16 pułku ułanów jako rusznikarz do wybuchu wojny. W życiorysach, znajdujących się w materiałach Wojskowego Biura Historycznego, zaznaczał, że wraz z 16. pułkiem ułanów brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, walcząc z nieprzyjacielem aż do Kijowa, w czasie kampanii został ranny. We wrześniu 1939 r. brał udział w Wojnie Obronnej, dostał się do niewolni niemieckiej, z której uciekł i podjął pracę konspiracyjną. W latach 1941-1945 był członkiem AK w Tucholi. Pracował jako elektryk w koszarach w Tucholi. W 1943 r. aresztowany przez Gestapo, udaje mu się uciec, kontynuuje pracę podziemną w oddziale partyzanckim w Borach Tucholskich. W okresie okupacji na polecenie przełożonych przyjął III grupę DVL. W okresie PRL należał do ZBoWiD. W jednym z kół był członkiem Zarządu. Do partii politycznej nie należał. Odznaczony m.in. Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Brązowym Medalem za długoletnią służbę. Zmarł 24.05.1980 r. i został pochowany w mogile pojedynczej (pole: 10, rząd: C16, miejsce nr: 15). Grób znajduje się na cmentarzu przy ul. Kossaka 78 w Bydgoszczy (cmentarz parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Bydgoszczy). 

Stanisława Sobocińska

Stanisława Sobocińska (z d. Ziemkiewicz) „Radczyni” urodziła się 24 kwietnia 1887 r. w Boguszynie w rodzinie Wojciecha z Feliksy z d. Kuligowskiej. Zaangażowana społecznie w prace m.in. Akcji Katolickiej, Koła Młodych Polek oraz rady gminy Skępe. Latem 1939 r. współdziałała w organizowaniu kursów obrony przeciwlotniczej. Od pierwszych dni okupacji ukrywała i organizowała pomoc dla uciekinierów. Przekazywała informacje wywiadowcze i prasę konspiracyjną, uczestniczyła w przerzucaniu „spalonych” do Generalnego gubernatorstwa. W 1943 r. zaprzysiężona do WSK (wcześniej działała przypuszczalnie w ramach POZ – „Znak”). W ramach WSK organizowała wysyłkę paczek do więzieni i obozów, otaczała opieką rodziny aresztowanych, zorganizowała sieć manipulowania kartkami żywnościowymi. Zmarła 13 lutego 1975 r. w Skępem. Grób kobiety znajduje się na Cmentarzu Parafialnym w Skępem (dokładna lokalizacja: sektor K, rząd 3, grób 6). Odznaczona Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami oraz Krzyżem Armii Krajowej. 

Tomasz Kędzierski

Tomasz Kędzierski urodził się 12 grudnia 1902 r. w Biskupicach Zabarycznych (woj. wielkopolskie). W styczniu 1919 r. zgłosił się jako ochotnik do 1. Poznańskiego Batalionu Pogranicznego w Szczypiornie, gdzie rozbrajał żołnierzy niemieckich i ochraniał obiekty strategiczne. Następnie brał udział w walkach w ramach 62. pułku piechoty. Mieszkał w Bydgoszczy, tutaj ukończył szkołę podoficerską. Od 1923 r. pełnił służbę zawodową w 62 pp. W Wojnie Obronnej 1939 r. walczył w szeregach Armii „Pomorze”. Dostał się do niemieckiej niewoli, przebywał w obozie jenieckim, skąd zbiegł i wrócił do Bydgoszczy. Rozpoczął pracę w warsztatach kolejowych, gdzie organizował konspirację. Od 1943 r. w jego domu, wraz z żoną Ksawerą Kędzierską, prowadził kwaterę konspiracyjną ppłk. Jana Pałubickiego, Komendanta Okręgu Pomorskiego AK. Przy Sztabie Okr. Pom. AK pełnił funkcję oficera broni i amunicji. W styczniu 1945 r. powołany do LWP, służył w oddziałach wartowniczych w Bydgoszczy, latem zdemobilizowany. Aresztowany w listopadzie 1945 r. przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Gdańsku i oskarżony o próbę „obalenia demokratycznego ustroju Państwa Polskiego”. Uniewinniony przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku w 1946 r. Mieszkał i pracował w Bydgoszczy. W czasach PRL był członkiem ZBoWiD i Ligi Obrony Kraju, w III RP członkiem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym, Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Kombatanckim, medalem Zasłużony dla Miasta Bydgoszczy, Medalem Pamiątkowym Za Wojnę 1918–1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości. Zmarł 30.12.1992 r. Tomasz Kędzierski pochowany jest w mogile (pole: 3/II, rząd: C14, miejsce nr: 15). Grób znajduje się na cmentarzu przy ul. Kossaka 78 w Bydgoszczy (cmentarz parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Bydgoszczy). 

Włodzimierz Jankowski

Włodzimierz Jankowski urodził się 4 lutego 1926 r. w Poznaniu. W 1939 r. wstąpił do harcerstwa w Środzie Wielkopolskiej. W czasie okupacji niemieckiej uczęszczał na tajne komplety, a w 1943 r. zdał tzw. „małą maturę”. Działał w ruchu oporu w okresie od 1 maja 1943 r. do 27 lipca 1944 r. Jednakże w swoim życiorysie Jankowski wspomniał, że z konspiracją spotkał się już w 1942 r. i od tego momentu kolportował prasę podziemną. W 1943 r. przyjął ps. „Kuna” i kontynuował działalność polegającą na kolportażu i łączności, m.in. przenosił w tym czasie rozkazy. Należał do Obwodu Garwolin krypt. „Gołąb” działającego w powiecie garwolińskim. W 1952 r. ukończył studia medyczne w Poznaniu. W 1957 r. powołany do służby wojskowej na 2 lata, działał w szeregach 2. Batalionu Ochrony i Obsługi Komendanta P.O.W. jako lekarz. Skończył służbę wojskową w stopniu kapitana, następnie był promowany na majora. W okresie Polski „ludowej” pracował m.in. w Wydziale Zdrowia i Opieki Społecznej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy oraz Wojewódzkim Szpitalu Zakaźnym w Bydgoszczy. Został wielokrotnie uhonorowany m.in. Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi (1964 r., 1984 r.), Krzyżem Partyzanckim (1975 r.), Medalem Zwycięstwa i Wolności (1975 r.). Włodzimierz Jankowski zmarł 24.06.2018 roku, jego grób znajduje się na cmentarzu parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy przy ul. Kossaka 78 w Bydgoszczy.

Województwo pomorskie i warmińsko-mazurskie

Wanda Minkiewicz

Wanda Minkiewicz z d. Czarnecka ps. „Danka” (9.11.1921 – 14.12.2001), córka Jana i Bronisławy z Gołębiewskich. W czasie okupacji była sanitariuszką w szwadronie dowodzonym przez Zygmunta Błażejewicza „Zygmunta”, łączniczką między 5 a 6 Wileńską Brygadą Armii Krajowej (dowodzonej przez Lucjana Minkiewicza „Wiktora” – męża Wandy). W styczniu 1948 r. razem z mężem zamieszkała we Wrocławiu. Aresztowana w tym samym roku. Wanda otrzymała wyrok 12 lat pozbawienia wolności. W więzieniach o zaostrzonym rygorze przebywała do 1956 r. Wyszła na wolność w wyniku amnestii. Zamieszkała w Gdańsku wraz z córką Ewą urodzoną w areszcie. Zmarła w 2001 r. w Gdańsku. Spoczywa na Cmentarzu Centralnym „Srebrzysko” w Gdańsku (kwatera V, rząd 3, nr grobu 13). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1095).

Stanisław Balla

Stanisław Balla ps. „Sowa” (7.02.1906 - 16.10.1980), syn Bogumiła. Od 1943 r. zaangażował się w działalność niepodległościową najpierw w szeregach Armii Krajowej, a po dezercji z MO w maju 1945 r. stworzył zbrojny oddział samoobrony, który został włączony w struktury Ruchu Oporu Armii Krajowej. Stanisław Balla przeprowadził kilkadziesiąt operacji bojowych. Ujawnił się w 1947 roku. W 1950 roku aresztowany przez UB. Został skazany na 8 lat więzienia. Na wolność wyszedł w 1956 roku. Spoczywa na Cmentarzu Parafialnym Parafii św. Wojciecha w Lidzbarku Welskim (kwatera F, rząd 5, miejsce 16). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1377).

Franciszek Wypych

Franciszek Wypych ps. „Wilk” (14.11.1920 – 15.10.1988), syn Antoniego. W 1939 roku należał do Junackich Hufców Pracy. W czasie wojny dostał się do niewoli. Wywieziony do ZSRS, następnie przekazany Niemcom. W niewoli do 1942 roku. W marcu 1942 roku wstąpił w szeregi ZWZ – AK. Zajmował się wywiadem, oraz działaniami sabotażowymi i dywersją. Po zakończeniu wojny walczył w Ruchu Oporu Armii Krajowej – III batalion „Znicz”. Ujawnił się w 1947 roku. Wyjechał do Wrocławia, następnie zamieszkał w Nidzicy gdzie został aresztowany i skazany na rok pozbawienia wolności. Po wyjściu na wolność, wyjechał do Gdańska.
Spoczywa na Cmentarzu Parafialnym Parafii św. Wojciecha w Lidzbarku Welskim (kwatera G, rząd 12, miejsce nr 12). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1337).

Henryk Baran

Henryk Baran ps. „Niewinny”, „Maciek” (15.07.1920 – 17.09.2007), syn Władysława. W marcu 1943 roku wstąpił w szeregi ZWZ – AK. Służył w plutonie egzekucyjnym Komendy Obszaru Warszawa. Uczestnik Powstania Warszawskiego. Ranny podczas jednej z potyczek na Mokotowie. Po powstaniu, trafił do niemieckiej niewoli. Po zakończeniu wojny, wyjechał do Wenezueli. Spoczywa na Cmentarzu Łostowickim w Gdańsku (kwatera 77, rząd 8, miejsce nr 32). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 420).

Buszkiewicz Władysław

Buszkiewicz Władysław ps. „Głóg” (19.04.1911 – 7.01.1982), syn Antoniego i Ewy z d. Antoniewicz. W 1939 roku uczestniczył w wojnie obronnej przeciwko Niemcom. Brał udział w potyczkach pod Starachowicami, Skarżyskiem – Kamienną i Iłżą. 23.09.1939 rok dostał się do niemieckiej niewoli, z której zbiegł następnego dnia. Wyjechał do rodziców. W latach 1940 – 1942 poszukiwany przez Niemców, trzykrotnie uniknął aresztowania. Od 1942 roku służył w Armii Krajowej. Po zakończeniu działań wojennych przeprowadził się do Gdańska. Pracował w Dyrekcji Okręgu Poczty i Telekomunikacji, następnie w Powiatowej Komisji Planowania Gospodarczego przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku. Ostatnim miejscem pracy był Zarząd Portu w Gdyni. Członek ZBOWiDU, współpracował z Wolnymi Związkami Zawodowymi Wybrzeża. Inwigilowany przez SB. Pochowany na cmentarzu katolickim kościoła p.w. Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej – Gwiazdy Morza w Sopocie (kwatera B4, rząd C, nr grobu 10). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1532).

Jan Rzeczkowski

Jan Rzeczkowski ps. „Kruk”, „Prawdzic” (18.06.1909 – 1974), syn Bolesława. Członek Związku Walki Zbrojnej, a następnie Lubelskiego Okręgu Armii Krajowej. Odznaczony Krzyżem Armii Krajowej. Między rokiem 1965 a 1969 inwigilowany przez Wydział III KWMO w Gdańsku. Pochowany na cmentarzu katolickim kościoła pw. Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej – Gwiazdy Morza w Sopocie (kwatera B4, rząd K, nr grobu 7). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 2270).

Władysław Czermiński

Władysław Czermiński ps. „Jastrząb” (15.08.1910 – 29.08.1995), syn Antoniego. Do wybuchu II wojny światowej, pracował jako nauczyciel w Kowlu. Po wkroczeniu Sowietów, ukrywał się na Wołyniu. W 1942 roku wstąpił w szeregi ZWZ – AK. Jego oddział bronił ludności cywilnej przed bandami UPA. W lipcu 1944 roku, jego oddział został rozbrojony przez Sowietów. Nie złożył broni, działał dalej w konspiracji. Po zakończeniu wojny przedostał się do Niemiec Zachodnich. W 1948 wyjechał do USA. W 1993 roku powrócił do Polski. Zamieszkał w Gdyni. Pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (kwatera VII skarpa, rząd 1, nr grobu 5). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 2532).

Józef Alicki

Józef Alicki ps. „Dubicz” 12.10.1913 – 9.06.1989), syn Władysława i Justyny z d. Wróblewskiej. Ukończył szkołę podoficerską w Grodnie. Uczestniczył w wojnie obronnej przeciwko Niemcom. Służył w oddziale Henryka Dobrzańskiego ps. „Hubal”. Po śmierci dowódcy, wstąpił do ZWZ a następnie do AK. Przez okres służby w Armii Krajowej pełnił funkcje wywiadowcze i kurierskie. W grudniu 1944 roku, został aresztowany przez UB a następnie osadzony w warszawskim więzieniu Toledo na Pradze. Skazany na 5 lat więzienia. Na mocy amnestii, zwolniony z aresztu 5.09.1945 roku. W 1952 roku ponownie aresztowany i skazany na 5 lat pozbawienia wolności. W 1959 roku zamieszkał pod Iławą, gdzie prowadził gospodarstwo. Był działaczem NSZZ Solidarność Rolników Indywidualnych. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Iławie (sektor K, rząd IV, nr grobu 17). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 2396).

Edward Baszniak

Edward Baszniak „Dzik” (16.03.1898 – 08.03.1956), syn Bazylego. Żołnierz Błękitnej Armii gen. Hallera, oficer Wojska Polskiego. Uczestnik wojny obronnej Polski we wrześniu 1939 roku. W styczniu 1940 roku wstąpił w szeregi ZWZ. Od 1943 roku działał w lwowskim okręgu AK. Po ponownym wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski, tworzył struktury organizacji NIE „Niepodległość”. Od września 1945 roku, działał w szeregach WiN. Zagrożony aresztowaniem przez UB, przeniósł się na wybrzeże. Posługiwał się fałszywym nazwiskiem Edward Borzemski. Pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon V, kwatera IV, rząd 2, nr grobu 29). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1950).

Hieronim Bieńkowski

Hieronim Bieńkowski ps. „Zbroja” (30.09.1886 – 14.11.1968), żołnierz Błękitnej Armii gen. Hallera. W czasie II wojny światowej wstąpił w szeregi Armii Krajowej. Po zakończeniu wojny zamieszkał w Gdańsku, gdzie zaangażował się w działalność Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Zajmował się tworzeniem sztabu organizacji w XII Okręgu Morskim. Został aresztowany w maju 1946 roku. Wypuszczony z więzienia, na mocy amnestii z 1947 roku. Pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon VIII, kwatera KW I a, rząd 4, nr grobu 1). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1305).

Czesław Białożyt

Czesław Białożyt ps. „Leszczyna” (14.07.1927 – 17.08.1997),  syn Tomasza. W szeregi Armii Krajowej wstąpił w 1944 roku. Służył w szeregach 7. Wileńskiej Brygady AK, uczestniczył w Operacji Ostra Brama. Po zakończeniu walk o Wilno, aresztowany przez Sowietów i wywieziony do obozu w Kałudze. Do Polski powrócił w 1946 roku. Pochowany na Cmentarzu Łostowickim w Gdańsku (kwatera żołnierzy Armii Krajowej nr 103, rząd 10, nr grobu 6). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 2042).

Henryk Kowalewski

Henryk Kowalewski (22.05.1919 – 8.12.2011), w czasie wojny obronnej Rzeczpospolitej 1939 roku zgłosił się do Komendy Obrony Stolicy. Członek organizacji konspiracyjnej Kadra Polski Niepodległej, wcielonej w 1943 roku do Armii Krajowej. Zajmował się kolportowaniem prasy i dostarczaniem żywności oddziałom partyzanckim. Uczestniczył w Powstaniu Warszawskim, w trakcie którego trafił do niemieckiej niewoli, gdzie przebywał do zakończenia wojny. Zamieszkał w Gdańsku. Pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon VIII, kwatera I, rząd 4, nr grobu 37). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1420).

Jerzy Lejkowski

Jerzy Lejkowski ps. „Szpagat” (15.10.1923 – 6.07.1991), syn Antoniego i Zofii. W szeregi konspiracji wstąpił w grudniu 1939 roku. W 1943 rozpoczął służbę w oddziale Antoniego Burzyńskiego ps. „Kmicic”.  Po operacji Ostra Brama, aresztowany przez Sowietów i wcielony do Armii Berlinga, z której uciekł. Powrócił do oddziału 5. Wileńskiej Brygady AK operującej na Białostocczyźnie. W 1946 roku wraz z Brygadą walczył na Pomorzu jako członek patrolu dywersyjnego. Aresztowany 6 lipca 1946 roku przez UB w Olsztynie. Został skazany na karę śmierci, którą na mocy amnestii zamieniono na 15 lat więzienia. Więzienie opuścił w 1956 roku.  Pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon X, kwatera IV, rząd 5, nr grobu 20). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1306).

Robert Nakwas Pugaczewski

Robert Nakwas Pugaczewski ps. „Okoń” (20.07.1920–21.06.1973), syn Józefa i Jadwigi z Wiłowiczów. Po wybuchu wojny zaangażował się w działalność konspiracyjną. Zagrożony aresztowaniem przeniósł się z grupą kolegów w rejon Służan. Grupa ta bardzo szybko się rozrastała, osiągając rozmiar sporego oddziału partyzanckiego, który przyjął nazwę 3 Wileńskiej Brygady AK pod dowództwem por. Gracjana Fróga „Szczerbca”. 18 lipca 1944 roku w Puszczy Rudnickiej  jego oddział został otoczony i rozbrojony przez Sowietów, w ten sposób zakończył służbę w 3 Wileńskiej Brygadzie AK. Przedarł się do Wilna. W końcu października przedostał się do Białegostoku, a następnie do Zamościa, gdzie wraz z innymi partyzantami z Wilna w grudniu 1944 r. wstąpił do oficerskiej Zjednoczonej Szkoły Lotniczej. 18 II 1945 r. został aresztowany przez komunistyczne organy bezpieczeństwa. W czasie brutalnego śledztwa prowadzonego przez Informację Wojskową, uszkodzono mu słuch. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał go na sześć lat więzienia. Zwolniony na podstawie amnestii w kwietniu 1946 r. Przeniósł się do Gdańska. Wstąpił w szeregi 5 Wileńskiej Brygady AK. Służbę  zakończył w październiku 1946 r. na własną prośbę. Przeniósł się do Łodzi, a w 1947 r. zamieszkał we Wrocławiu, gdzie pracował w biurze Centrali Rybnej pod nazwiskiem Józef Wołowicz.  W tym samym czasie był członkiem grupy młodzieżowej Okręgu Wileńskiego AK. Został aresztowany 3 VII 1948 r. przez UB w ramach ogólnopolskiej „Akcji X” skierowanej przeciwko społeczności wileńskiej. Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku skazał go na dożywotnie więzienie. W 1956 r. wyrok zmieniono na 12 lat pozbawienia wolności. Zwolniony z więzienia warunkowo 12 X 1958 r. Mieszkał w Gdańsku u swojego kolegi z oddziału Zdzisława Zielenia „Okonia”. Pracował jako urzędnik w „Ruchu” we Wrzeszczu. Inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa. Pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon VIII, kwatera KW I a, rząd 1, nr grobu 59/60). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1439).

Edward Rusiniak

Edward Rusiniak ps. „Sułkowski” (11.10.1894 – 11.12.1977), syn Dominika, żołnierz Legionów Polski, członek Polskiej Organizacji Wojskowej. Po wybuchu II wojny światowej, zaangażował się w działalność konspiracyjną. Członek Armii Krajowej w Obwodzie Węgrów. Pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon V, kwatera IV, rząd 3, nr grobu 58). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1745).

Magdalena Sadowska

Magdalena Sadowska z d. Grzybowska ps. „Growska” (5.06.1918 – 19.03.1972), w czasie okupacji działała w Wojskowej Służbie Kobiet. Walczyła w Powstaniu Warszawskim. Po zakończonym powstaniu współpracowała z gen. Leopoldem Okulickim ps. „Niedźwiadek”. Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi. Po wojnie zamieszkała w Gdańsku, gdzie wyszła za mąż. Pochowana na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon V, kwatera TAR I A, rząd 1, nr grobu 6/5). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1300).

Jerzy Zawieska

Jerzy Zawieska ps. „Senacki” (5.03.1928 – 5.03.2018), syn Józefa. Członek Szarych Szeregów, brał udział w akcjach małego sabotażu. Od 1943 walczył w szeregach AK. Uczestniczył w Powstaniu Warszawskim, po którego kapitulacji trafił do niemieckiej niewoli. Po wojnie, przeprowadził się do Gdańska, gdzie studiował na Politechnice. Pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon IX, kwatera TAR V WOJ., rząd skarpa, nr grobu 11). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 1884).

Aniela Doroszuk

Aniela Doroszuk ps. „Wrzos” , „Ada” (23.02.1911 – 28.09.1989), córka Antoniego i Anny. W czasie okupacji, należała do Armii Krajowej. Po wojnie, działa w szeregach WiN. W 1947 roku, wyjechała do Niemiec Zachodnich, gdzie mieszkał jej mąż Stanisław – żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W tym samym roku małżeństwo powróciło do Polski, zamieszkując na Pomorzu Gdańskim. W 1951 roku, Aniela została aresztowana, a następnie skazana na 4 lata więzienia, który zmieniono na 9 lat pozbawienia wolności. Pochowana na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon I, kwatera Groby rodzinne B, rząd [brak danych], nr grobu 85). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 3175).

Mieczysław Liwo

Mieczysław Liwo ps. „Milik” (18.08.1914 – 21.05.1978), syn Józefa i Janiny. Uczestnik wojny obronnej Polski z 1939 roku. W 1942 roku wstąpił w szeregi ZWZ -AK. Walczył w Powstaniu Warszawskim. Po jego kapitulacji, opuścił miasto razem z ludnością cywilną. Po wojnie był działaczem WiN. Aresztowany  przez UB 12 lipca 1947 roku.  Rok później, sąd skazał go na karę śmierci, która została zamieniona na dożywotnie więzienie. W 1957 roku zwolniony z aresztu. Zamieszkał w Gdańsku. Pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon IV, kwatera IV, rząd tar. I). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 3176).

Barbara Adamczyk

Barbara Adamczyk ps. „Wirska” (28.09.1927 – 13.01.2017), córka Kazimierza i Anny z domu Szyszło. Po wybuchu II wojny światowej, zaangażowała się w kolportowanie podziemnej prasy. W styczniu 1943 roku wstąpiła w szeregi Armii Krajowej. Pełniła funkcje łączniczki i sanitariuszki. We wrześniu 1944 roku, dostała się do niewoli niemieckiej. Wyzwolona przez żołnierzy amerykańskich, powróciła do Polski w sierpniu 1945 roku. Rok później wyjechała do Słupska, gdzie wyszła za mąż. Pochowana na Cmentarzu Łostowickim w Gdańsku (kwatera 103, rząd 6, numer grobu 4). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 3088/1). 

Zbigniew Adamczyk

Zbigniew Adamczyk ps. „Suez” (29.09.1923 – 21.02.2001), syn Stanisława i Eustachii z domu Jenszura. Przed wojną należał do harcerstwa. W czasie okupacji niemieckiej wstąpił w szeregi ZWZ. Zajmował się kolportowaniem prasy. W 1942 roku został członkiem AK. Walczył w powstaniu warszawskim, w trakcie którego został aresztowany przez Niemców. Wywieziony do obozu pracy na terenie Niemiec. Do Polski powrócił w sierpniu 1945 roku. Zamieszkał w Słupsku. Rok później ożenił się z Barbarą z domu Macioszek. Pochowany na Cmentarzu Łostowickim w Gdańsku (kwatera 103, rząd 6, numer grobu 4). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 3088/2).

Barbara Babilińska

Barbara Babilińska z d. Dekowska ps. „Lola”, „Loleczka” (11.03.1927 – 12.11.2007), córka Stanisława i Marianny z d. Adamczyk. W czasie okupacji należała do Szarych Szeregów. W czasie Powstania Warszawskiego pełniła rolę sanitariuszki i łączniczki. Po wojnie wyjechała z matką do Gdańska, gdzie rozpoczęła pracę jako pielęgniarka. Pochowana na Cmentarzu Łostowickim w Gdańsku (kwatera 103, rząd 11, numer grobu 4). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 3161).

Eugenia Niemkiewicz

Eugenia Niemkiewicz (13.09.1927 – 29.05.1994), córka Jana i Jadwigi z d. Sobocińskich. W czasie okupacji niemieckiej należała do AK. Pełniła rolę sanitariuszki w obwodzie Wołomin. Uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim. Po zakończeniu walk powstańczych, przedostała się do Skierniewic, gdzie pracowała w szpitalu. Opiekowała się rannymi powstańcami. Po zakończeniu wojny wróciła do Warszawy, a pod koniec 1945 roku przeprowadziła się do Gdańska. Pochowana na Cmentarzu Łostowickim w Gdańsku (kwatera 103, rząd 14, numer grobu 8). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 3159).

Tadeusz Kulpa

Tadeusz Kulpa ps. „Żubr” (10.10.1926 – 8.03.1980), syn Stanisława i Julii z d. Malach. W czasie okupacji niemieckiej pracował w gospodarstwie Łużany. Został aresztowany przez Niemców i przeniesiony do obozu w Bobowie, skąd uciekł. W 1944 roku rozpoczął działalność w Armii Krajowej. Posługiwał się pseudonimem „Żubr”. Po ponownym wkroczeniu Armii Czerwonej przeniósł się do Grodziska Górnego a następnie do Rydzewa, by na dłuższy czas zamieszkać w Limanowej. W 1952 roku aresztowany w Iławie przez UB. Skazany na 7 lat więzienia. Na mocy amnestii opuścił więzienne mury w 1955 roku. Pochowany na cmentarzu katolickim kościoła pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Lasecznie. Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 2386).

Józef Grzesiak

Józef Grzesiak ps. „Czarny” (11.11.1900 – 18.09.1975), legionista Piłsudskiego, uczestnik wojny polsko – bolszewickiej. Był twórcą słynnej Trzynastej Wileńskiej Drużyny Harcerzy. W czasie okupacji niemieckiej należał do Szarych Szeregów, potem do AK. Dowodził garnizonem „D” miasta Wilna. Uczestniczył w operacji Ostra Brama. Aresztowany przez Sowietów w kwietniu 1945 roku. Został skazany na 10 lat łagru. Do Polski powrócił w grudniu 1955 roku. Razem z żoną, zamieszkał w Gdańsku. Pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko w Gdańsku (rejon IV, kwatera TAR II, rząd 4, nr grobu 22/21). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (numer ewidencyjny 2520).