Instytut Pamięci Narodowej w Gdańsku

Aktualne prace prowadzone są w ramach nowego śledztwa, które ma na celu szczegółowe zbadanie i wyjaśnienie przebiegu niemieckiej operacji Aktion 1005 – tajnej akcji przeprowadzonej podczas II wojny światowej w celu zatarcia śladów masowych zbrodni dokonanych na terenie dawnego województwa pomorskiego.

Aktion 1005 to kryptonim tajnej niemieckiej operacji, której celem było zacieranie śladów masowych zbrodni. Na Pomorzu Gdańskim podobne działania Niemcy przeprowadzili w około 30 lokalizacjach, mordując polską inteligencję, duchownych i osoby umysłowo chore. Poszukujemy materialnych śladów – miejsc palenia zwłok, wydobywania ciał i ich ukrycia.

W ramach śledztwa stosowane są najnowocześniejsze metody i narzędzia badawcze, umożliwiające precyzyjną dokumentację znalezisk. Odnalezione artefakty, spalone fragmenty kości oraz pozostałości drewna poddawane są kompleksowym analizom antropologicznym, geochemicznym i archeobotanicznym, co pozwala na szczegółowe odtworzenie przebiegu zbrodni i działań mających na celu jej zatarcie.

W dniach od 2 do 10 listopada 2025 r. prowadzono prace archeologiczne w Lesie Piaśnickim – miejscu masowych zbrodni z przełomu 1939 i 1940 r.

W 1946 r. w wyniku poszukiwań odnaleziono 25 grobów masowych (oraz dwa obiekty przygotowane do ukrycia zwłok, których nie wykorzystano w tym celu), jak i dwa paleniska polowe (stosy ciałopalne). Tylko w przypadku dwóch obiektów w ich wypełnisku znajdowały się zwłoki pomordowanych osób – ekshumowano łącznie 305 ofiar, z czego rodziny i bliscy byli wstanie z imienia i nazwiska rozpoznać nieco ponad 50 z nich. Pozostałe doły śmierci zawierały zaledwie pojedyncze materialne ślady masowych rozstrzeliwań np. fragmenty kości ludzkich, butelki po alkoholu czy też łuski karabinowe. Wynikało to z faktu przeprowadzenia na przełomie sierpnia i września 1944 r. w okolicznym lesie Aktion 1005. W przypadku Lasu Piaśnickiego, jak i wielu innych miejsc na Pomorzu Gdańskim oraz innych rejonach okupowanej Polski, Niemcy lokalizowali masowe groby, w których znajdowały się zwłoki wcześniej zamordowanych osób, wydobywano je, następnie palono na stosach ciałopalnych, a to, co pozostało po procesie było ukrywane czy też rozrzucane po lasach, polach, wrzucane do stawów, rzek, jezior itd. ‘Puste’ doły śmierci z Lasu Piaśnickiego oraz zlokalizowane dwa stosy ciałopalne były tego świadectwem.

Na przełomie lat 50. i 60 XX. w kwestia ludobójstwa dokonanego w Lesie Piaśnickim stała się przedmiotem zainteresowania Barbary Bojarskiej. Dzięki zebraniu wcześniej nieznanych relacji świadków udało się jej odnaleźć kolejny grób, który także został zniszczony poprzez spalenie zwłok ofiar oraz dwa paleniska w jego pobliżu. Wiadomym jest z tych materiałów, że kolejne groby masowe znajdują się w nieznanych i nieoznaczonych lokalizacjach w okolicznym lesie. Nie ustalono do chwili obecnej jednej z kluczowych kwestii – gdzie ukryto co najmniej kilka ton spalonych szczątków ludzkich po samej Akcji 1005.

Przeprowadzone badania archeologiczne były poprzedzone krytyczną analizą literatury przedmiotu, kwerendami archiwalnymi, opracowaniem pochodnych produktów lotniczego skanowania laserowego oraz historycznych zdjęć lotniczych. Etap terenowy obejmował realizację badań powierzchniowych za pomocą wykrywaczy metali oraz serię odwiertów geologicznych. Działania zostały podjęcie z zamierzeniem lokalizacji materialnych śladów mających mieć związek z Aktion 1005. Należy mieć na uwadze, że w trakcie powojennych ekshumacji nie poszukiwano i nie podejmowano zasadniczo szczątków ofiar, które Niemcy zniszczyli na Pomorzu Gdańskim w drugiej połowie 1944 r., czego dowodzą ostatnie wyniki badań gdańskiego Pionu Śledczego IPN np. w Lesie Szpęgawskim czy też nad jez. Borówno. Te ślady także są szczątkami ludzkimi i powinny być traktowane jako takie.

Nowoczesne metody badań z zakresu antropologii sądowej dają zupełnie nowe możliwości badania procesu zacierania masowych zbrodni. Tegoroczne, wstępne prace terenowe w Lesie Piaśnickim pozwoliły na odnalezienie ponad 200 przedmiotów metalowych lub ich fragmentów, które mogą mieć związek z ludobójstwem dokonanym w Lesie Piaśnickim lub też z masową próbą zatarcia ich śladów na przełomie sierpnia i września 1944 r. Czynności będą kontynuowane w niedalekiej przyszłości.

Prace w Lesie Piaśnickim będą kontynuowane w najbliższej przyszłości.

                                                   Naczelnik

                                                   Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni

                                                   przeciwko Narodowi Polskiemu

                                                   w Gdańsku

                                                   prok. Tomasz Jankowski