Instytut Pamięci Narodowej w Gdańsku

Uroczystość otworzył dyrektor gdańskiego oddziału IPN, dr Marek Szymaniak, który w swoim przemówieniu przypomniał o dramatycznych okolicznościach zakończenia II wojny światowej na Pomorzu. Podkreślił, że:

W roku 1945 nasza ojczyzna polska, krwawiąca pod straszliwą okupacją niemiecką, po części również pod straszliwą okupacją sowiecką od 1939, nie odzyskała niepodległości. O losie naszej ojczyzny zadecydowały czynniki zewnętrzne, nie dające możliwości samostanowienia.

Sowieci po wkroczeniu na Pomorze traktowali tę ziemię jako teren do podboju. Nazywali ją Germanią i dokonywali tutaj straszliwych aktów terroru.

My, Polacy, możemy być dumni z tego, że w czasie II wojny światowej w sposób heroiczny i niezłomny walczyliśmy z okupantem niemieckim, a po 17 września – z sowieckim. Ostatecznie zwyciężyliśmy, ale to zwycięstwo miało charakter tragiczny.

Po oficjalnym otwarciu, gości oprowadził autor wystawy, historyk Artur Chomicz.

Wystawa unaoczniała, że dla wielu mieszkańców Pomorza rok 1945 nie oznaczał wyzwolenia, lecz początek nowego zniewolenia. Ekspozycja poruszała takie tematy jak tzw. „sprawa polska” w 1944 roku, wkroczenie Armii Czerwonej na Pomorze, bitwa o Elbląg, sytuacja na Kaszubach i Kociewiu, zajęcie Gdyni oraz zdobycie Gdańska.

Zwrócono również uwagę na ogrom zniszczeń wojennych i tragiczne losy ludności cywilnej – w tym spalonych żywcem mieszkańców Gdańska w kościele św. Józefa. Ekspozycja dokumentowała także brutalne zbrodnie Armii Czerwonej: gwałty, grabieże, mordy oraz działania wymierzone w powojenne niepodległościowe podziemie.

Wystawa była dostępna dla zwiedzających do końca maja 2025 r.