English version
Pomnik stanął na terenie gospodarstwa Jarosława Hincy, gdzie 85 lat temu spotkanie założycielskie „Gryfa Kaszubskiego”. Inicjatorem upamiętnienia jest Kaszubsko - Kociewskie Stowarzyszenie im. Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”. W imieniu dyrektora Oddziału Gdańskiego IPN dr. Marka Szymaniak hołd bohaterom oddała Anna Kołakowska – pracownik Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa.
TOW „Gryf Kaszubski”
Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Kaszubski” i jej kontynuacja T.O.W. „Gryf Pomorski” była największą działającą na Pomorzu Gdańskim niezależną, podziemną, regionalną organizacją konspiracyjną o charakterze wojskowo-cywilnym. Została z inicjatywy Józefa Dambka. W spotkaniu założycielskim w Czarlinie, oprócz Józefa Dambka wzięli udział: Klemens Bronk z Czarlina – miejscowy przewodniczący Stronnictwa Narodowego, Bronisław Brunka ze Stężyckiej Huty – przed wojną wójt w Stężycy, Józef i Jan Gierszewscy (ojciec i syn) – rolnicy z Czarlina i jednocześnie gospodarze miejsca spotkania. TOW Gryf Kaszubski oraz TOW Gryf Pomorski szczególną aktywność przejawiały na terenach wiejskich i leśnych, prowadząc działania sabotażowe oraz walkę zbrojną przeciw niemieckiemu okupantowi. „Gryf Kaszubski” szybko stał się najliczniejszą i najpoważniejszą organizacja konspiracyjną na Pomorzu. Jego założyciele rekrutowali się z osób zaprzysiężonych przed wojną w dywersji pozafrontowej i współpracujących z II Wydziałem Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Powołanie „Gryfa Kaszubskiego” było przełomem w scalaniu rozdrobnionej konspiracji niepodległościowej na Kaszubach. Akces do „Gryfa” złożyły małe grupy ukrywające się w okolicznych lasach i po wsiach. Dowódcą organizacji został Józef Dambek, a kierownictwo sprawowała Rada Naczelna. Ogniwa wykonawcze stanowiły Główny Wydział Organizacyjny (dla spraw oraz Komenda Naczelna dla spraw wojskowych). Szczególne znaczenie dla rozszerzenia działalności „Gryfa Kaszubskiego” miało włączenie się w jego struktury ks. ppłk. Józefa Wryczy – kapelana Wojska Polskiego, określanego mianem „Króla Kaszub”. Zasięg działania organizacji znacznie przekroczył tereny Kaszub i objął całe Kociewie oraz inne tereny Pomorza, co nakłoniło Radę Naczelną do zmiany nazwy organizacji na T.O.W. „Gryf Pomorski”. Nastąpiło to w lipcu 1941 r.
Założyciele TOW „Gryf Kaszubski”
Józef Dambek ur. 8.07.1903, zm. 4.03.1944, inicjator i główny założyciel, Prezes Rady Naczelnej, Dowódca Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski” ps. „Lech”, „Kil”, „Jur”, „Adam Falski” . Przed wojną por. Związku Strzeleckiego i członek dywersji pozafrontowej. Za swoją działalność por. J. Dambek został pośmiertnie odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari przez Rząd Polski w Londynie. Zamordowany w wyniku prowokacji gestapo pomiędzy Gołubiem a Sikorzynem.
Bronisław Brunka ur. 4.11.1904, zm. 24.05. 1944, był rolnikiem, mieszkał w Stężyckiej Hucie. W wieku dwudziestu lat został wójtem Stężycy. Po przemianowaniu „Gryfa Kaszubskiego” na TOW „Gryf Pomorski” pełnił funkcję komendanta gminy Stężyca. Członek Rady Naczelnej „Gryfa Kaszubskiego”. Rozstrzelany został 24 maja 1944 r. w Szymbarku, jako jeden z „szymbarskich zakładników”.
Józef Gierszewski – s. Władysława i Marianny, ur. 11.03.1873 r. w Stężycy, zm. 2.04.1945 w KL Stutthof .
Jan Gierszewski – ur. 30.03.1904 w Dykowie, s. Marty j Józefa, aresztowany 16.09.1943 r. w Czarlinie, i osadzony w KL Stutthof, zmarł w czasie „Marszu Śmierci” pomiędzy 25.01.1945 – 5.02.1945 r. Jako szef wydziału propagandy był odpowiedzialny za wydawanie biuletynu „Gryfa”, w którym zamieszczano informacje z nasłuchu radiowego. Członek Rady Naczelnej „Gryfa Kaszubskiego”
Klemens Bronk ps. „Plecak” ur. 14.10.1903 r. w Węsiorach, zm. 19.11.1964 w Stężycy – działacz przedwojennego Stronnictwa Narodowego, żołnierz wojny obronnej 1939 r., członek Rady Naczelnej „Gryfa Kaszubskiego” o „Gryfa Pomorskiego” oraz Komendy Naczelnej, w której kierował kwatermistrzostwem. Zajmował się zaopatrzeniem partyzantów w żywność i broń. Kolportował materiały propagandowe. Wiosna 1944 r. został aresztowany prze Gestapo i osadzony w KL Stutthof. W styczniu i lutym 1945 r. przeszedł „Marsz Śmierci”. W marcu 1945 r. schorowany i wycieńczony pobytem w obozie, dzięki pomocy swojego siostrzeńca szczęśliwie wrócił w rodzinne strony. Po wojnie był inwigilowany przez aparat bezpieczeństwa.