English version
28 kwietnia 2024 r. rozpoczęto kolejne prace poszukiwawcza w tzw. Dolinie Śmierci. Objęły obszar kilkuset metrów kwadratowych, na którym wykonano łącznie 28 wykopów ziemnych o długości od kilku do kilkudziesięciu metrów, głębokości do dwóch metrów i szerokości kilku metrów.
Przeprowadzone w ciągu prawie miesiąca czynności prokuratora i biegłych doprowadziły do odnalezienia dwóch masowych mogił, w których odkryto szczątki co najmniej 100 osób. Zgodnie z ustaleniami dokonanymi w czasie śledztwa, najprawdopodobniej są to szczątki pensjonariuszy Krajowego Zakładu Opieki Społecznej w Chojnicach, którzy pod koniec października 1939 roku w tym miejscu zostali rozstrzelani przez funkcjonariuszy niemieckich.
Jak mówił podczas konferencji prezes IPN dr Karol Nawrocki, w tym miejscu dokonano zbrodni na Polskim narodzie. Ta zbrodnia była oparta o fundament antypolonizmu.
Ta przerażająca zbrodnia dotknęła także przedwojennego powiatu chojnickiego, ziemi chojnickiej, miejsca w którym się znajdujemy. Jak szacują lokalni historycy oraz badacze z delegatury IPN w Bydgoszczy, śmierć poniosło około 500 osób.
Prezes IPN dodał także:
Zebraliśmy się w tym miejscu, aby potwierdzić, że Instytut Pamięci Narodowej odnalazł szczątki około 100 osób. Jest to tym samym miejsce, w którym odnaleziono najwięcej szczątek z Zbrodni Pomorskiej. To odrycie dowodzi istoty trwania i misji Instytutu Pamięci Narodowej i poszukiwania ofiar zbrodni systemów totalitarnych.
Czynności procesowe prowadził Naczelnik gdańskiego pionu śledczego IPN, prok. Tomasz Jankowski z udziałem interdyscyplinarnego zespołu biegłych z zakresu archeologii, antropologii fizycznej oraz broni palnej i amunicji z Uniwersytetu Łódzkiego i Uniwersytetu Rzeszowskiego, którzy realizują przy tym projekt naukowy finansowany przez Narodowe Centrum Nauki pt. Archeologia Zbrodni Pomorskiej . Prace ruszyły 28 kwietnia i trwają cały czas.
O szczegółach czynności mówił prok. Andrzej Pozoroski:
Przeprowadzono szereg kwerend archwialnych, dokonano analizy zdjęć lotniczych. Przeprowadzono bardzo specjalistyczne badania. Z ustaleń śledztwa wynikało, że jesienią 1939 roku po zajęciu tych terenów przez Niemcy, dawne polskie traszeje wosjkowe byly wykorzystywane do planu eksterminacji polskiej ludności cywlinej.
Po zakończeniu konferencji Prezes IPN dr Karol Nawrocki oraz prok. Andrzej Pozorski wraz z przedstawicielami mediów oglądali miejsca prac archelogów i antropologów. Obecny ks. Janusz Chyła odmówił okolicznościową modlitwę.
Na koniec delegacja IPN, udała się pod pobliski pomnik upamiętniający pomordowanych w chojnickiej Dolinie Śmierci, skladając pod nim kwiaty i zapalając znicze.
***
Zbrodnia Pomorska to zaplanowana akcja eksterminacyjna prowadzona przez Niemców na terenie przedwojennego województwa pomorskiego w ponad 400 miejscowościach na polskiej ludności cywilnej. Mieszkający na Pomorzu Polacy i Żydzi, przedstawiciele różnych warstw społecznych – inteligencji, duchowieństwa, robotników, właścicieli ziemskich – a także osoby chore psychicznie, zostali w pierwszych miesiącach II wojny światowej zamordowani przez oddziały Volksdeutscher Selbstschutz. Na podstawie dokumentacji ekshumacyjnej i imiennych list ustalono ok. 16 tys. ofiar. Nie jest to liczba pełna, lecz jedynie „najmniejsza z możliwych”. W historiografii przyjęło się, że według różnych szacunków zostało zamordowanych od 20 do nawet 40 tys. osób. Największym miejscem kaźni są tzw. Lasy Piaśnickie, gdzie zginęło co najmniej 10 tysięcy osób. W wyniku zniszczenia dokumentacji i spalenia przez sprawców zwłok niemożliwe jest określenie pełnej liczby ofiar.
***
Na Polach Igielskich członkowie paramilitarnego Selbstschutzu zamordowali ok. 500 mieszkańców powiatu chojnickiego. Polska ludność nazwała wówczas miejsce straceń mianem „Doliny Śmierci”. Trudno jest oszacować ile ostatecznie osób w samych Chojnicach zostało zamordowanych przez Niemców. Dane podane przez historyków znacznie się od siebie różnią i oscylują w granicach od 200 do prawie 3 400 osób.
Zapis konferencji na IPNtv
Polecamy materiały Instytutu Pamięci Narodowej:
- Zbrodnia pomorska – przystanekhistoria.pl
- zbrodniapomorska1939.pl
- Tomasz Ceran, Izabela Mazanowska, Monika Tomkiewicz, Zbrodnia pomorska 1939
- Tomasz Ceran, Zbrodnia pomorska 1939. Początek ludobójstwa niemieckiego w okupowanej Polsce
- Teki edukacyjne
- Konferencja prasowa prezesa IPN dr. Karola Nawrockiego i szefa pionu śledczego IPN prok. Andrzeja Pozorskiego w Narodowym Dniu Pamięci Ofiar Niemieckiej Zbrodni pomorskiej 1939 r.
- Zakończono prace ekshumacyjne gdańskiego pionu śledczego IPN i biegłych z Fundacji Przyjaciół Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w miejscu eksterminacji ludności polskiej na terenie Doliny Śmierci w Chojnicach – Gdańsk, 19 lipca 2021 r.