English version
Bronione przez Niemców wzgórze Cassino, leżące na ufortyfikowanej linii Gustawa, stanowiło klucz do wejścia wojsk alianckich w głąb Półwyspu Apenińskiego i ostatecznego zwycięstwa nad III Rzeszą. Próby przełamania linii Gustawa i zamienionego przez Niemców w twierdzę klasztoru na Monte Cassino były podejmowane od 17 stycznia 1944 r. Wzgórze bezskutecznie szturmowały wojska amerykańskie, brytyjskie, kanadyjskie, francuskie, nowozelandzkie, hinduskie i marokańskie. Dopiero atak podjęty 11 maja przez Polaków, przyniósł po ośmiu dniach zaciętych i bohaterskich walk zwycięstwo, którego znakiem było zatknięcie biało-czerwonego sztandaru na gruzach zdobytego przez polskich żołnierzy klasztoru.
Zdobycie Monte Cassino okupione było śmiercią 923 żołnierzy 2 Korpusu Polskiego, a 2931 zostało rannych, jednak sens tej walki, choć Polska była już sprzedana Sowietom, najlepiej oddał gen. Władysław Anders, mówiąc do swoich żołnierzy przed ruszeniem do szturmu:
Żołnierze – za bandycką napaść Niemców na Polskę, za rozbiór Polski wraz z bolszewikami, za tysiące zrujnowanych miast i wsi, za morderstwa i katowanie setek tysięcy naszych sióstr i braci, za miliony wywiezionych Polaków jako niewolników do Niemiec, za niedolę i nieszczęście Kraju, za nasze cierpienia i tułaczkę – z wiarą w sprawiedliwość Opatrzności Boskiej idziemy naprzód ze świętym hasłem w sercach naszych Bóg, Honor i Ojczyzna.
Na trójmiejskich cmentarzach spoczywa kilkuset byłych żołnierzy 2 Korpusu Polskiego. Obecnie w trakcie realizacji są wnioski o wpis ich mogił do Ewidencji grobów weteranów walk o Wolność i Niepodległość Polski. Pośród grobów, które zostały już wpisane do ewidencji, są dwa wyjątkowe, znajdujące się na cmentarzu w Oliwie - grób płk. Wiktora Stoczkowskiego, który w walkach o Monte Cassino dowodził 15 Wileńskim Batalionem Strzelców "Wilki" oraz mjr Zygmunta Odrowąża Zawadzkiego, szefa Oddziału Operacyjnego Sztabu 3 Dywizji Strzelców Karpackich.
Przy ich grobach, razem z przedstawicielami IPN, zgromadzili się gdańscy patrioci na czele ze Stowarzyszeniem „Godność”, reprezentowanym przez Stanisława Fudakowskiego, Mieczysława Wędrowskiego i Andrzeja Osipowa. Modlitwę poprowadził ks. Marek Kiedrowicz OFM. Zgromadzeni na koniec uroczystości odśpiewali pieśń „Czerwone Maki na Monte Cassino”.
Znicze postawione przez pracowników OBUWiM zapłonęły także na grobach weteranów na Cmentarzu Centralnym „Srebrzysko”.
***
Płk. Wiktor Stoczkowski (1898-1957) Od 1915 r . należał do Polskiej Organizacji Wojskowej. 2.11.1918 r. zaciągnął się do Wojska Polskiego. Walczył z Ukraińcami w Galicji Wschodniej oraz w wojnie polsko-bolszewickiej. W czasie wojny z bolszewikami był dowódcą plutonu w Batalionie Zapasowym 50 Pułku Strzelców Kresowych, a następnie dowódcą kompanii 11 harcerskiego Pułku Piechoty. W walkach o Dubno został ranny. Brał też udział w składzie Grupy Bieniakonie w zbrojnej akcji gen. Lucjana Żeligowskiego w październiku 1920 r., która doprowadziła do przyłączenia Wilna i Wileńszczyzny do Polski. W dwudziestoleciu międzywojennym był oficerem zawodowym Wojska Polskiego. W czasie kampanii wrześniowej pełnił funkcję kwatermistrza Ośrodka Zapasowego 19 DP w Lidzie. Po walkach z sowietami, 23.09.1939 r. przekroczył granicę polsko-litewską, został jednak internowany i osadzony w Kownie. Był zaangażowany w działalność konspiracyjnej organizacji obozowej i należał do członków tajnej Rady Obozowej. Po aneksji Litwy został przewieziony przez Sowietów do obozu Kozielsk II, a stamtąd 9.10.1940 r. wraz z grupą innych polskich oficerów do Moskwy. W Moskwie więziono go w Butyrkach oraz na Łubiance. W 1941 r. został wywieziony do obozu w Putywlu i Griazowcu. Po podpisaniu układu Sikorski – Majski odzyskał wolność i wszedł w skład korpusu oficerskiego armii gen. Andersa. Otrzymał przydział do sztabu 5 Kresowej Dywizji Piechoty. W marcu 1943 r. objął dowództwo 15 Batalionu Strzelców Wileńskich („Wilki”) 5 Wileńskiej Brygady Piechoty. W 1943 r. został awansowany do stopnia ppłk. 17 maja 1944 r. podczas forsowania wzgórza San Angelo na Linii Gustawa, Wiktor Stoczkowski został ciężko ranny. Po opuszczeniu szpitala, w październiku 1944 r., odkomenderowano go do organizacji 4 Wołyńskiej Brygady Piechoty, której został dowódcą. 4 WBP pod dow. Wiktora Stoczkowskiego wyzwalała m.in. miejscowości Imola, Sellustra, Franare. S. Lorenzo, Le due Colomabare, a przede wszystkim Bolonię. 1 kwietnia 1945 r. w czasie walk frontowych dostał zawału serca. W 1946 r. po powrocie do zdrowia objął stanowisko zastępcy dowódcy 4 WBK- aż do jej rozwiązania. Do Polski wrócił w sierpniu 1947 r. W 1952 r. otrzymał nakaz opuszczenia Gdańska. W związku z tym przeniósł się do Bydgoszczy, gdzie zarabiał na życie roznosząc piwo na dworcu kolejowym. Później znalazł pracę w kiosku należącym do Spółdzielni Inwalidów. W 1956 r. powrócił do rodziny mieszkającej w Gdańsku i niedługo potem zmarł na zawał serca. Odznaczony Medalem za Wojnę 1918-1921, Medalem 10-lecia Odzyskania Niepodległości, Medalem Niepodległości, Orderem Virtuti Militari V Klasy oraz Krzyżem Walecznych. Został pochowany na Cmentarzu Oliwskim (kwatera 13, rząd A, nr grobu 6).
Mjr Zygmunt Odrowąż Zawadzki (1911-2008) Przed II wojną światową był zawodowym oficerem Wojska Polskiego. W 1939 r. ukończył Wyższą Szkołę Wojenną w Warszawie. Był bardzo wysoko oceniany przez przełożonych, zarówno pod względem fachowości, jak i cech charakteru, w tym poczucia honoru. Podczas wojny obronnej j pełnił funkcję oficera operacyjnego 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty. Brał udział w bitwach pod Kutnem, Sochaczewem , Iłowem, nad Bzurą i w Puszczy Kampinoskiej. 21 września trafił do niemieckiej niewoli, ale zdołał uciec. W listopadzie podjął decyzję o udaniu się do polskiego wojska we Francji. 26.11.1939 r. przekroczył południową granice Polski i przez Węgry, Jugosławię oraz Włochy dotarł do Francji. 15 kwietnia 1940 r. został skierowany do Syrii, do tworzącej się tam Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. W szeregach BSK walczył w północnej Afryce m.in. w obronie Tobruku (21.08-9.12.1941) i pod Gazala. Za walki pod Tobrukiem w 1942 r. został odznaczony Krzyżem Walecznych. Po walkach BSK w płn. Afryce i przekształceniu jej w Dywizję Strzelców Karpackich w maju 1942 r. Zygmunt Odrowąż-Zawadzki został wyznaczony na stanowisko oficera wywiadowczego w Sztabie dywizji. 1 września 1943 r. objął stanowisko szefa Oddziału Operacyjnego Sztabu 3 Dywizji Strzelców Karpackich. Na przełomie 1943 r. i 1944 r. 3 DSK przerzucono na front włoski. Za bitwę pod Monte Cassino Zygmunt Odrowąż- Zawadzki otrzymał po raz drugi Krzyż Walecznych, a za bitwę o Ankonę został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Brał udział w walkach nad Adriatykiem i w Apeninach. 1 lutego 1945 r. objął dowództwo 5 Batalionu Strzelców Karpackich, którym kierował w walkach nad rzeką Senio (o Bolonię). Pod Bolonią został ranny w głowę. Po zakończeniu kampanii włoskiej objął stanowisko dyrektora nauk w Oficerskiej Szkole Taktycznej 2 Korpusu. Po powrocie do kraju w 1947 r. przez długi czas nie mógł znaleźć pracy. Dopiero po ukończeniu Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Poznaniu w 1952 r. otrzymał możliwość zatrudnienia. 3 maja 2006 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński mianował go generałem brygady. Został pochowany na Cmentarzu Oliwskim (kwatera 23, rząd 7, nr grobu 3).
Józef Skwierczyński (1914-1969) W 1938 r. rozpoczął studia w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Warszawie na kierunku aktorskim. 19.03.1940 r. został aresztowany przez NKWD. Był więziony w Mińsku, Połocku i w Smoleńsku. Sowiecki Trybunał Wojskowy skazał go na 8 lat łagru. Po podpisaniu układu Sikorski – Majski, na podstawie amnestii został zwolniony i w styczniu 1942 r. wstąpił do armii gen. Andersa. Otrzymał przydział do 10 Batalionu Piechoty, w którym dowodził plutonem i jednocześnie pełnił funkcję adiutanta dowódcy baonu. Od 1.07.1943 r. dowodził plutonem rozpoznawczym 14 Wileńskiego Batalionu Strzelców 5 Kresowej Dywizji Piechoty. Przeszedł cały szlak bojowy 2 Korpusu. Podczas walk w kampanii włoskiej był dwukrotnie ranny - w bitwie o Monte Cassino (13 maja) oraz w bitwie pod Monte Cerreto (13 listopada). Od listopada 1944 r. do sierpnia 1945 r. przebywał w szpitalu, lecząc ranę odniesioną pod Cerreto. Niestety ciężki postrzał uda okaleczył go na całe życie. Podczas walk we Włoszech otrzymał awans do stopnia porucznika. Do Polski powrócił w 1948 r. W sezonie 1948/49 należał do zespołu Teatru Polskiego w Gorzowie Wielkopolskim, w 1949/52 występował w Teatrze Polskim w Poznaniu, od 1952 r. do śmierci pracował w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku. Odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Gwiazdą Italii, Krzyżem Monte Cassino, Medalem za Wojnę (bryt.). Został pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko (rejon I, kwatera KW I, rząd 9, nr grobu 3).
Jan Bogukalec W kampanii wrześniowej walczył w szeregach 82 Pułku Piechoty w stopniu kaprala. W lutym 1940 r. został wywieziony przez Sowietów w głąb ZSRR, w okolice Uchty. Po podpisaniu Układu Sikorski- Majski 18.09.1941 r. zaciągnął się do armii polskiej formowanej w ZSRR przez gen. Andersa. W szeregach 7 Pułku Artylerii Przeciwlotniczej przeszedł całą kampanię włoską, walcząc m.in. pod Monte Cassino, Ankoną i Bolonią. 3.09.1944 r. został ciężko ranny w nogę, ale po wyleczeniu rany wrócił na front. Do Polski powrócił w 1947 r. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko (rejon IX, kwatera TAR III WOJ, rząd 5, nr grobu 41)
Bolesław Szczygieł urodził się 20.09.1924 r. w Krakowie jako syn Stanisława i Agnieszki z d. Dudzik. Po wybuchu II wojny światowej został wywieziony w głąb ZSRR. Następnie, w 1941 r. wstąpił do tworzącej się na tych terenach Armii Polskiej. W 1943 r. służył w Dowództwie Grupy Artylerii Ciężkiej na Bliskim Wschodzie. Formacja ta pod koniec stycznia 1944 r. została przetransportowana drogą morską na terytorium włoskie. Bolesław Szczygieł brał udział w walkach o zdobycie Monte Cassino służąc w 11 Baonie Łączności, za co w marcu 1945 r. został odznaczony Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino. Zmarł 21.02.2010 r. w Gdańsku, został pochowany na Cmentarzu Centralnym „Srebrzysko” (rejon V,kwatera TAR VIII, rząd 4, nr grobu 52).
Władysław Marian Dąbrowski urodził się 31.01.1902 r. w Warszawie jako syn Antoniego i Zofii. Po ukończeniu sześciu klas szkoły powszechnej w 1916 r. przez trzy lata uczęszczał do Towarzystwa Kursów Zawodowych dla pracowników przemysłu metalowego. Zawodowo pracował jako rusznikarz w Policji Państwowej, był starszym posterunkowym, służył w Nowogródku. Po wybuchu II wojny światowej był internowany na Litwie. Od 14.07.1940 r. do 16.05.1941 r. przebywał w obozie jenieckim w Kozielsku, następnie od maja 1941 r. do września 1941 r. był więźniem w obozach w Ponoj i Suzdal. Dnia 4 lub 15 września 1941 r. wstąpił do Armii Polskiej w ZSRR, która była częścią PSZ na Zachodzie - był żołnierzem 14 Pułku Piechoty – służył w stopniu młodszego majstra wojskowego, a w listopadzie 1941 r. awansowano go do stopnia majstra wojskowego. W październiku 1942 r. został przeniesiony do 11 Baonu Strzelców, a w marcu 1943 r. odkomenderowany do 14 Baonu Strzelców. Od marca 1944 r. służył w 17 Baonie Strzelców. Podczas służby w kompanii włoskiej uczestniczył m.in. w bitwie o Monte Cassino, w walkach o Ankonę i linię Gotów oraz w bitwie o Bolonię. 3.05.1946 r. został awansowany do stopnia starszego majstra wojskowego. Po zakończeniu II wojny światowej i rozwiązaniu PSZ na Zachodzie w 1947 r. powrócił do kraju. Został odznaczony Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino. Zmarł 17.04.1976 r. w Gdańsku, został pochowany na Cmentarzu Centralnym „Srebrzysko” (rejon III, nr kwatery TAR II, rząd 2, nr grobu 65).
Franciszek Gonczarek urodził się 1.01.1894 r. w Wilnie jako syn Wiktora. Po ukończeniu szkoły gimnazjalnej otrzymał posadę urzędnika sądowego. Następnie rozpoczął naukę w szkole podoficerskiej, służył w stopniu sierżanta, specjalność artylerzysta. Do 1939 r. służył w 3. Pułku Artylerii Ciężkiej im. Króla Stefana Batorego w Wilnie. Walczył w kampanii polskiej 1939 r. 18.10.1939 r. opuścił ojczyznę. Od sierpnia 1941 r. służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie w stopniu szefa batalionu. Brał udział w walkach w Afryce i we Włoszech, m.in. w bitwie pod Monte Cassino, gdzie został ranny. Do kraju powrócił w październiku 1946 r. Zmarł 13.03.1970 r. w Gdańsku, został pochowany na Cmentarzu Centralnym „Srebrzysko” (rejon IX, kwatera TAR III WOJ, rząd 2, nr grobu 46/47).