English version
Odsłonięcie pomnika gen. J. Hallera wpisuje się w obchody 150-rocznicy urodzin Bohatera oraz 30-rocznicy sprowadzenia do Polski z Londynu prochów generała, które zostały pochowane w kościele pw. św. Agnieszki w Krakowie.
Odlane z brązu popiersie generała wyszło spod dłuta profesora Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, artysty rzeźbiarza Karola Badyny.
Upamiętnienie to wspólna realizacja Towarzystwa Upiększania Miasta Kartuzy z prezesem Kazimierzem Sochą-Borzestowskim na czele oraz Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytut Pamięci Narodowej w Gdańsku.
Uroczystość rozpoczęła msza święta w kościele pw. św. Kazimierza w Kartuzach pod przewodnictwem ks. dr. Ryszarda Wojciecha Różyckiego, który wygłosił homilię, przybliżającą sylwetkę gen. J. Hallera.
Po mszy św. delegacje oraz licznie zgromadzeni goście udali się pod pomnik, gdzie nastąpiła dalsza część uroczystości. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował Zastępca Prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, który w okolicznościowym przemówieniu mówił:
Najbardziej cieszy obecność dzieci i młodzieży. Super, że jesteście.[…]. 8 lutego 1920 roku tu do Kartuz wkroczyły Oddziały Armii gen. Hallera, które wyzwalały ziemię kaszubską i pomorską z ponad półtora wiekowej niewoli niemieckiej. Od 8 lutego 1920 roku można więc śmiało mówić o narodzinach legendy generała „Błękitnej Armii” tutaj na tym obszarze. [...]. Armia Frontu Pomorskiego, która przychodziła wypełnić postanowienia Traktatu Wersalskiego przejmowała obszary Pomorza i Kaszub, aby przyłączyć do wolnej i niepodległej Rzeczpospolitej […]. Rozpoczął się proces zespalania w jednym organizmie niepodległego państwa polskiego różnych części rozdartych przez zaborców. […]. Generał Haller nigdy z Kartuz nie wyjechał. Kaszub nigdy nie opuścił, bo przez cały okres II wojny światowej, okres zniewolenia komunistycznego, gen. Haller był w sercach i umysłach mieszkańców tych ziem […]. Mit, popularność gen. Hallera wychowała całe pokolenie dumnych Polaków, Kaszubów. To oni zasilili w okresie okupacji niemieckiej szeregi konspiracji antyokupacyjnej, antyniemieckiej- Towarzystwo Gryfa Pomorskiego, Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych […]. Gen. Haller zawsze był z nami. Dzisiaj tylko wizualizujemy jego pobyt na tej ziem. […]. Niech żyje wolna niepodległa Polska!
Następnie głos zabrał prezes Towarzystwa Upiększania Miasta Kartuzy Kazimierz Socha-Borzestowski, który podkreślił, że gen. Haller w Kartuzach był trzykrotnie, pierwszy raz w lutym 1920 r., po symbolicznych zaślubinach Polski z Bałtykiem, 3 listopada 1922 r. przybył na uroczystość poświęcenia sierocińca oraz 14 sierpnia 1927 r. na uroczystość odsłonięcia i poświęcenia figurki Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej w Parku Miejskim. Dodał, że w Kartuzach po jednej stronie stoi pomnik gen. Hallera, a po drugiej marszałka Piłsudskiego, a pomiędzy nimi Matka Boska.
Anna Fotyga, poseł do Parlamentu Europejskiego, podkreśliła, że „[…] To on razem z Błękitną Armią po Traktacie Wersalskim przejmował polskie zimie. Był witany z niebywałą radością, bo ten polski oddech na tych ziemiach był tak ważny i długo wyczekiwany. […] . 10 lutego 1920 r. w dniu zaślubin Polski z morzem, powiedział, że Orzeł Biały rozpostarł swoje skrzydła nie tylko nad polską ziemią, ale też morzem […]. Dodała, że „[…] gen. Haller miał umiejętność zgromadzenia Polaków, ściągnięcia ich w kluczowym momencie, aby scalać polskie ziemie […]”.
Wojewoda Pomorski, Dariusz Drelich, zauważył, że […] Błękitny Generał dostał rozkaz od marszałka Piłsudskiego przywrócenia Pomorza Rzeczpospolitej i go wykonał […].
Odsłonięcia pomnika dokonał Zastępca Prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, prezes Towarzystwo Upiększania Miasta Kartuzy Kazimierz Socha-Borzestowski, poseł do Parlamentu Europejskiego Anna Fotyga, Wojewoda Pomorski Dariusz Drelich oraz burmistrz Kartuz Grzegorz Gołuński.
W uroczystości wzięli również udział:
– Piotr Karczewski - społeczny doradca Prezydenta RP
– Andrzej Kowalczys - pełnomocnik Marszałka Województwa Pomorskiego ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi
– Sylwia Leyk - radna Sejmiku Województwa Pomorskiego
– Piotr Fikus - wicestarosta Powiatu Kartuskiego
– Sylwia Biankowska - wiceburmistrz Kartuz
– Jacek Pauli- burmistrz Skarszew
– Mieczysław Woźniak - przewodniczący Rady Powiatu Kartuskiego
– Halina Steinka - wiceprzewodniczący Rady Gminy Kartuzy
– Mirosław Kuczkowski - przewodniczący Rady Gminy Sierakowice
– Krzysztof Jażdżewski - dyrektor Muzeum Ziemi Kościerskiej
– Elżbieta Roszkowska – wizytator z Delegatury Kuratorium Oświaty w Kościerzynie
Ponadto w uroczystości wzięli udział przedstawiciele środowisk opozycji antykomunistycznej, organizacji samorządowych, służb mundurowych, stowarzyszeń oraz przedstawiciele Rajdu Katyńskiego i Rajdu Motocyklowego im. ppor. Zdzisława Badochy. Licznie zgromadzeni uczniowie ze wszystkich szkół podstawowych i ponadpodstawowych w Kartuzach oraz z okolicy, z Podjazów, Kiełpina i Łapalic wraz z kadrą nauczycielską i pocztami sztandarowymi, które uświetniły wydarzenie. Obecni byli także harcerze: 13 Kiełpińska drużyna harcerek „Manada” im. Anny Walentynowicz oraz zuchy: 1 Gromada Zuchowa Ekoludki Hufiec Kartuzy oraz mieszkańcy miasta i okolic.
Wszystkie delegacje złożyły wieńce i wiązanki kwiatów pod upamiętnieniem.
Po uroczystości pod pomnikiem generała Józefa Hallera Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Karol Polejowski wraz z Naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Gdańsku Katarzyną Lisiecką i pracownikami złożyli kwiaty pod pobliskim pomnikiem Marszałka Józefa Piłsudskiego.
Fot. Anna Lewandowska/OBUWiM IPN Gdańsk.