English version
Alojzy Antoni Szablewski urodził się 4 lipca 1925 r. w Tczewie w rodzinie kolejarskiej. Wybuch II wojny światowej przerwał jego edukację w tczewskim Państwowym Męskim Gimnazjum Humanistycznym. Po wkroczeniu Niemców wraz z rodziną został wysiedlony do Legionowa, gdzie przeżył okres okupacji. Brał udział w tajnym nauczaniu, zdając małą maturę. 16 kwietnia 1943 r. został zaprzysiężony w I Rejonie Marianowo-Brzozów VII Obwodu „Obroża” Armii Krajowej. Posługiwał się pseudonimem „Iskra” służąc do października 1944 r. w charakterze pracownika ewidencyjnego.
Po upadku powstania warszawskiego trafił do obozu pod Nowym Dworem. Podczas transportu w głąb Rzeszy zbiegł i w ostatnich miesiącach okupacji ukrywał się u rodziny matki w Tczewie. Tam, od października 1944 r. do marca 1945 r., pracował jako pomocnik kowalski w fabryce maszyn rolniczych. Przez kolejne 2 miesiące do końca wojny był zatrudniony na stanowisku referenta w Starostwie Powiatowym w Tczewie.
Po zakończeniu wojny wstąpił do wojska. Od maja 1945 r. służył w Oficerskiej Szkole Piechoty nr 3 w Inowrocławiu, a po jej rozformowaniu w Oficerskiej Szkole Artylerii w Toruniu, którą ukończył 7 września 1947 r. uzyskując stopień podporucznika. Służył na stanowisku dowódcy plutonu w 86. Łużyckim Pułku Artylerii Przeciwlotniczej w Lesznie, Poznaniu, a 4 lutego 1949 r. został przeniesiony do 84. Pułku Artylerii Przeciwlotniczej w Brzegu nad Odrą. W trakcie pobytu w Brzegu uzupełnił swoje wykształcenie, uzyskując świadectwo dojrzałości.
Za swoje przekonania i nie respektowanie zakazu praktyk religijnych w wojsku został z niego wydalony 14 grudnia 1950 r., tracąc jednocześnie dyplom ukończenia Szkoły Artyleryjskiej w Toruniu. Wniosek o zwolnienie Alojzego Szablewskiego z wojska argumentowano tym, że zataił fakt przynależności do Armii Krajowej podczas okupacji, był żołnierzem niechętnie ustosunkowanym do władzy ludowej, a z powodu swej wiary i głębokiej religijności charakteryzowany jako „fanatyk religijny”. Od stycznia 1951 r. przez kolejne półtora roku był zatrudniony w Powszechnej Spółdzielni Spożywców w Tczewie. Następnie podjął pracę w Centralnym Biurze Konstrukcji Okrętowych przy Stoczni Gdańskiej, z którą związał najdłuższą, bo trwającą niemal 40 lat część swojego życia zawodowego. Początkowo, po ukończeniu kursu kwalifikacyjnego dla młodych konstruktorów, określany jako „wróg Polski Ludowej”, nie mógł podjąć studiów z powodu świadectwa maturalnego opatrzonego sformułowaniem „wróg Polski Ludowej”. W 1953 r., po ponownym zdaniu egzaminów, dostał się do 4 klasy Technikum Budowy Okrętów w Gdańsku i po 2 latach nauki, z nowym świadectwem w ręku, mógł rozpocząć studia. W 1957 r. ożenił się z lekarką Adelą Nikiel. Mieli dwóch synów. Łącząc z powodzeniem pracę zawodową z nauką, w 1963 r. uzyskał dyplom inżyniera kończąc wieczorowe studia na Politechnice Gdańskiej na Wydziale Budowy Okrętów. Pracował na stanowisku projektanta w Biurze Projektowo-Konstrukcyjnym Stoczni Gdańskiej. W kolejnych latach za stworzenie prototypowych projektów statków otrzymał kilkanaście dyplomów. W 1972 r. został uhonorowany Nagrodą Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Zaangażował się w działalność opozycyjną. W latach 1978-1980 wspierał Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża, organizował pomoc na rzecz osób zwolnionych z pracy poprzez zbieranie składek, kolportował nielegalne wydawnictwa. W sierpniu 1980 r. uczestniczył w strajku w Stoczni Gdańskiej. Był jedną z pierwszych osób, które zapisały się do Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Brał udział w pracach przy budowie pomnika Poległych Stoczniowców 1970 r. Wszedł w skład Prezydium Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej, a w listopadzie 1981 r. został jej Przewodniczącym.
W dniach 13-15 grudnia 1981 r., jako Przewodniczący Komitetu Strajkowego w Stoczni Gdańskiej, uczestniczył w strajku przeciwko wprowadzeniu przez komunistów stanu wojennego. Zabarykadował się z innymi strajkującymi i po pacyfikacji Stoczni Gdańskiej przez siły wojska i milicji został 16 grudnia 1981 r. aresztowany. Po półrocznym pobycie w Areszcie Śledczym, Sąd Wojewódzki w Gdańsku wyrokiem z 28 maja 1982 r. uchylił Alojzemu Szablewskiemu areszt tymczasowy jednocześnie skazując go na 2 lata pozbawienia wolności w zawieszeniu. Po zwolnieniu powrócił do pracy w stoczni, ale już nie na dotychczas zajmowane stanowisko kierownika sekcji w Biurze Projektowo-Konstrukcyjnym, a jako szeregowy robotnik z najniższą płacą.
Alojzy Szablewski był współzałożycielem i szefem Tajnej Komisji Zakładowej w Stoczni Gdańskiej. W latach 1982-1988 angażował się w organizowanie pomocy dla rodzin osób represjonowanych poprzez zbieranie składek, wydawanie podziemnego pisma „Rozwaga i Solidarność” i dokumentów tj. „Karta 84” czy „Posłanie do ujarzmionych narodów Europy środkowej”. Po zamordowaniu księdza Jerzego Popiełuszki w październiku 1984 r. Alojzy Szablewski wraz z delegacją stoczniowców uczestniczył w jego pogrzebie w Warszawie.
Był jednym z organizatorów strajków w maju i sierpniu 1988 r. w Stoczni Gdańskiej. Pełnił funkcję Przewodniczącego Komitetu Strajkowego, był również członkiem Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, brał udział w rozmowach z dyrekcją stoczni. Jego podpis figuruje pod wnioskiem z 2 maja 1988 r. o rejestrację związku zawodowego kierowanym do Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku.
W trakcie śledztwa prowadzonego przez Wydział Śledczy WUSW w Gdańsku Alojzy Szablewski przyznał się, że jako Przewodniczący Komitetu Strajkowego, działając wspólnie z innymi osobami kierował strajkiem w Stoczni Gdańskiej i odmówił składania dalszych wyjaśnień. 27 grudnia 1988 r. Prokuratura Rejonowa w Gdańsku warunkowo umorzyła postępowanie, zobowiązując Szablewskiego do wpłaty świadczenia na rzecz Społecznego Komitetu Budowy Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie.
Alojzy Szablewski w 1990 r. przeszedł na emeryturę, jednak nadal pozostał aktywny na polu działalności społecznej. Od 1991 do 1993 r. sprawował mandat posła startując z listy Wyborczej Akcji Katolickiej. Zasiadał w Komisji Systemu Gospodarczego i Przemysłu, Komisji Polityki Społecznej oraz licznych podkomisjach. W latach 1991-1995 był członkiem Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego, a następnie do 2000 r. Ruchu Odbudowy Polski. Działał aktywnie również w Stowarzyszeniu Osób Represjonowanych „Godność”, w stowarzyszeniu „Solidarni z Kolebki”.
Został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Wolności i Solidarności. Otrzymał medale Zasłużonym Ziemi Gdańskiej, Zasłużonym Stoczni Gdańskiej oraz odznakę Zasłużonego Pracownika Morza.
Zmarł 30 kwietnia 2017 r. Został pochowany na Cmentarzu Oliwskim w Gdańsku. Decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 14 kwietnia 2022 r. grób Alojzego Szablewskiego został wpisany do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski pod nr 3647.
Oprac. Mateusz Dąbrowski
Alojzy Antoni Szablewski was born in Tczew on July 4, 1925, in a railroad worker’s family. Having completed the six- -year elementary school in Tczew in 1938, he went on to the State Male Junior High School in the same town, where he completed the fi rst grade, to be interrupted by the outbreak of World War II in September 1939. A‑ er the Germans entered Tczew, the Szablewskis were deported to Legionowo, where they remained throughout the war. While there, Alojzy a ended a Mercantile School course and clandestine teaching courses, passing the junior high graduation exam. He joined the Home Army before becoming of age, ge ing sworn in on April 16, 1943, in the I Region, Marianowo-Brzozów of the VII “Obroża” [“Collar”] Circuit. Until October 1944 he served as a registration clerk, code name “Iskra” [“Spark”]. As the Warsaw Uprising capitulated, he ended up in a camp near Nowy Dwór. He escaped from a transport to Germany and spent the last months of German occupation hiding with his mother’s relatives in Tczew. From October 1944 to March 1945 he worked there as a blacksmith’s assistant in a farming implements factory. A‑ er that, until the capitulation of Germany, he worked as a clerk at the county authorities in Tczew.
As the war ended, he joined the Polish Army. From May 1945 he a ended the 3rd Infantry Offi cers’ School in Inowrocław, and on its disbandment – in Artillery Offi cers’ School in Toruń, completing the course on September 7, 1947, and being promoted to second lieutenant. He served as a platoon commander in the 86th Lusatian Anti-Aircra‑ Artillery Regiment in Leszno and Poznań, and on February 4, 1949, was transferred to 84th Anti-Aircra‑ Artillery Regiment in Brzeg on the Odra River. While there, he completed his high school education, passing the graduation exam. He was expelled from the army on December 14, 1950, with his offi cer’s patent voided, for his political views and not upholding the ban on religious practices in armed forces. The request to have him expelled was based on the fact that he had omi ed the fact of his wartime service in the Home Army when fi lling out his personal data questionnaire. As a soldier, he was found insuffi ciently loyal to the People’s Republic of Poland, and as a devout and deeply religious person he was termed “a religious fanatic”. From January 1951 for eighteen months he worked as a workplace health and safety clerk at the General Consumers’ Cooperative in Tczew.
Subsequently he found work at Gdańsk Shipyard’s Central Ship Construction Bureau, which became the longest stage in his professional life, lasting nearly forty years. Initially, despite having completed a young constructors’ qualifying course, he could not begin further studies, as his high school graduation diploma carried the note “Enemy of the People’s Republic of Poland”. In 1953, having passed the exams all over again, he was admi ed to the fourth grade in the Shipbuilding Technical School in Gdańsk and a‑ er two years of learning, with a brand-new graduation diploma, he could enroll at a technical university. In 1957 he married Adela Nikiel, a doctor. They had two sons, Jacek and Gabriel. Successfully juggling professional work and education, in 1963 he graduated from Gdańsk Technical University’s Ship Construction Department. He worked as a designer in the Gdańsk Shipyard’s Project and Construction Bureau. In the following years he received a number of diplomas for his designs of prototype ships. In 1972 he received the Award of the Minister for Science and Higher Education.
In the years 1978-1980 he aided the Free Trade Unions of the Coast, organizing help by collecting donations for those SOLDIER OF THE HOME ARMY COLLABORATED WITH THE FREE TRADE UNIONS OF THE COAST PARTICIPANT IN THE AUGUST 1980 STRIKE IN GDAŃSK SHIPYARD ACTIVIST IN THE “SOLIDARITY” TRADE UNION CHAIRMAN OF STRIKE COMMITTEES AT THE GDAŃSK SHIPYARD IN 1981 AND 1988 POLITICAL PRISONER OF THE PEOPLE’S REPUBLIC OF POLAND MEMBER OF POLISH PARLIAMENT HE DEVOTED HIS LIFE TO THE INDEPENDENCE OF POLAND GDAŃSK, 2022 fi red from their jobs, and distributing samizdat publications. In August 1980 he participated in the Gdańsk Shipyard strike. He was among the fi rst to sign up for the “Solidarność” [“Solidarity”] Independent Self-Governing Trade Unions. He participated in constructing the Fallen Shipworkers of December 1970 monument. A‑ er entering the “Solidarity” Enterprise Commi ee’s Presidium in Gdańsk Shipyard, he became its chairman in November 1981.
On December 13-15, 1981, as Strike Commi ee Chairman for Gdańsk Shipyard, he participated in the strike protesting against the introduction of martial law in Poland, barricading himself in along with other strikers. On December 16, as Gdańsk Shipyard was forcibly pacifi ed by militia and army troops, he was temporarily arrested related to organizing and running the shipyard’s strike commi ee. A‑ er spending half a year under arrest, the Voivodeship Court in Gdańsk in ruling of May 28, 1982, ordered his release while giving him a suspended sentence of two years in prison. On leaving the jail, he returned to work in the shipyard, but no more as the head of Project and Construction Bureau – instead, he became a common worker, on minimum wage.
Alojzy Szablewski co-founded and led the Clandestine Trade Union Commi ee in the Gdańsk Shipyard. In the years 1982-1988 he was involved in helping the families of persecuted individuals by collecting donations, as well as publishing a samizdat periodical “Rozwaga i Solidarność” [“Sensibility and Solidarity”] and pronouncements such as “Karta 84” [“Charter 84”] or “Posłanie do ujarzmionych narodów Europy środkowej” [“Missive to the subjugated nations of Central Europe”]. A‑ er Father Jerzy Popiełuszko’s murder in October 1984, Alojzy Szablewski a ended his funeral in Warsaw in the delegation of shipyard workers.
He was one of the organizers of Gdańsk Shipyard strikes in April and May, 1988. He was the Strike Commi ee Chairman in the Gdańsk Shipyard, as well as a member of the Inter-Enterprise Strike Commi ee, and took part in the negotiations with the shipyard’s management. The petition of May 2, 1988, for the Voivodeship Court in Gdańsk to formally register the trade union, bears his signature. Interrogated by the Investigation Department, Voivodeship Internal Aff airs Administration in Gdańsk, Szablewski admi ed to belonging to the leaders of the strike in Gdańsk Shipyard as the Strike Commi ee’s chairman, but he refused to answer any further questions. On December 27, 1988, the Regional Prosecutor’s Offi ce in Gdańsk conditionally closed the investigation, declaring a year’s period of observation and requesting Szablewski to make a donation to the Social Commi ee for Constructing the Children’s Health Central Hospital in Warsaw.
Alojzy Szablewski retired in 1990, but he remained a social activist. From 1991 to 1993 he served as a member of parliament from the lists of Catholic Electoral Movement, serving on the Economic System and Industry Commi ee, Social Policy Commi ee, and numerous subcommi ees. In 1991-1995 he belonged to the Christian-National Union, and subsequently, until 2000, to the Movement for Reconstruction of Poland. He was also active in the Association of Persecuted Persons “Godność” [“Dignity”], and from 2003 onwards – in the “Solidarni z Kolebki” [“In Solidarity from the Cradle”] Association. He never became a member in the Związek Bojowników o Wolność i Demokrację [Union of Fighters for Freedom and Democracy], as he considered it a Communist organization. He was awarded the Gold Cross of Merit, Commander Cross and Star of the Polonia Restituta Order, and the Freedom and Solidarity Cross. He also received the medals “For the Deserts to Gdańsk Region” and “For the Deserts to Gdańsk Shipyard”, as well as the “Deserving Maritime Industry Worker” badge.
Alojzy Szablewski passed away on April 30, 2017. He was buried at the Oliwa Cemetery in Gdańsk.