Nawigacja

Oddziałowa Komisja w Gdańsku (stan na listopad 2018 r.)

Śledztwa w toku

Zbrodnie komunistyczne

 

1. Śledztwo w sprawie związku przestępczego funkcjonariuszy publicznych państwa komunistycznego działającego w okresie od 1 stycznia 1982r. do dnia 31 grudnia 1989r. w strukturach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie, który miał na celu dokonywanie przestępstw, w szczególności zbrodni zabójstw na szkodę duchownych w zakresie: kierowania uprowadzeniem i zabójstwem w październiku 1984r. w Górsku i Włocławku ks. Jerzego Popiełuszki (S 25.2017.Zk).

Zgodnie z zarządzeniem Dyrektora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie z dnia 6.03.2017r., Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku Referat Śledczy w Bydgoszczy prowadzi śledztwo w sprawie kierowania uprowadzeniem i zabójstwem ks. Jerzego Popiełuszki w październiku 1984r.

Celem postępowania jest ustalenie podstaw odpowiedzialności karnej za kierowanie uprowadzeniem i zabójstwem ks. Jerzego Popiełuszki przez inne osoby, niż Szef Służby Bezpieczeństwa Władysław C. i Dyrektor Departamentu IV MSW Zenon P. Czynności śledcze obejmują analizę materiałów archiwalnych znajdujących się w zasobach różnych archiwów publicznych i prywatnych. Dokonywane są przesłuchania osób w tym funkcjonariuszy publicznych, które mogą posiadać informacje pozwalające na potwierdzenie lub zanegowanie istnienia osoby lub osób, które mogły kierować uprowadzeniem  i zabójstwem ks. Jerzego Popiełuszki.

 

Zbrodnie nazistowskie

 

1. Śledztwo w sprawie masowych zabójstw obywateli polskich dokonanych jesienią 1939 r. w  Piaśnicy koło Wejherowa (S 56.2011.Zn).

Do dnia dzisiejszego nie ujawniono liczby zamordowanych i dysponujemy jedynie szacunkowymi danymi. Według niektórych z nich może ona wynosić nawet 12 000 – 14 000. Zbrodnia ta  została dokonana przez okupanta niemieckiego w ramach akcji likwidacji polskiej inteligencji i Polaków uznanych za wrogich Niemcom, przygotowanej przed napaścią Niemiec na Polskę w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy („Operacja Tannenberg”), a przeprowadzonej jesienią 1939 r. Ocenia się, iż w wyniku jej realizacji zamordowano na terenie Pomorza do około 65 tysięcy osób. Niewątpliwie zbrodnia ta była aktem zbrodniczej eksterminacji – ludobójstwa polskiej ludności cywilnej – mieszkańców Gdyni, Gdańska, Wejherowa, Pucka i innych okolicznych miejscowości, a także pensjonariuszy i pacjentów niemieckich szpitali i zakładów psychiatrycznych przewożonych transportem kolejowym do Wejherowa z  Pomorza Zachodniego i Meklemburgii oraz prawdopodobnie polskiej mniejszości z terenu III Rzeszy. Dodać należy, iż mord w Piaśnicy był już przedmiotem postępowań karnych prowadzonych przeciwko niektórym sprawcom. Wśród najważniejszych z nich należy wymienić prowadzone przez: Najwyższy Trybunał Narodowy w Gdańsku przeciwko Gauleiterowi Okręgu Gdańsk – Prusy Zachodnie Albertowi Forsterowi w 1948 r. (sygn. akt NTN 6/47), Sąd Okręgowy w Gdyni przeciwko Fryderykowi Freimannowi niemieckiemu Burmistrzowi Pucka i innym (sygn. akt K 284/47), Sąd Apelacyjny w Bydgoszczy przeciwko wyższemu dowódcy SS i policji w Gdańsku Richardowi Hildebrandtowi (sygn. akt K 36/49), Sąd Przysięgłych w Hanowerze przeciwko  dowódcy jednostki wartowniczo – szturmowej SS z Gdańska Kurtowi Eimannowi i  Georgowi Ebrechtowi (sygn. akt Ks 2/67), byłą Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Gdańsku (sygn. akt Ds. 1/67) i Centralę Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Ludwigsburgu (sygn. akt 203 AR-Z 73/59). Wyżej wspomniane śledztwo OKBZH w Gdańsku zostało podjęte z zawieszenia. W jego ramach kontynuowane są czynności celem ostatecznego ustalenia  liczby  i identyfikacji ofiar oraz wykrycia wszystkich sprawców. Jest to bardzo trudne zadanie co wynika z faktu, iż Niemcy dokonywali egzekucji w terenie ustronnym, do którego wstęp był wzbroniony pod groźbą śmierci, a później  dokładnie  zacierali wszelkie ślady zbrodni. Między innymi w 1944 r. używając więźniów Stutthofu rozkopali mogiły i wydobyli zwłoki, które spalili, a pozostałe kości zmielili. Po zakończeniu prac więźniowie ci zostali zabici, a ich ciała również spalono. Zniszczono również dokumenty dotyczące tej zbrodni, a los ocalałych przejętych przez PUBP w Wejherowie nie jest znany.  Dlatego podczas prac ekshumacyjnych w październiku 1946 r. w zdecydowanej większości masowych grobów znaleziono jedynie prochy i kawałki kości ludzkich. Jedynie w 2 mogiłach, o których Niemcy „zapomnieli” odkryto 305 zwłok zamordowanych. Tylko 55 z nich zostało zidentyfikowanych przez osoby najbliższe. W chwili obecnej między innymi prowadzone są poszukiwania dokumentów wytworzonych przez władze okupacyjne dotyczących zbrodni w archiwach niemieckich. W ich wyniku odnaleziono szereg nieznanych dotąd materiałów archiwalnych obrazujących przebieg zbrodni, w szczególności zabójstw pacjentów niemieckich szpitali i zakładów psychiatrycznych oraz dotyczących typowanych sprawców, w tym akt postępowań karnych prowadzonych przeciwko niektórym z nich w Niemczech po zakończeniu II wojny światowej. Równocześnie podjęto czynności celem odszukania przedmiotów – dowodów rzeczowych odnalezionych podczas ekshumacji ofiar w 1946 r. a zaginionych w nieznanych okolicznościach po 1949 r.  oraz przeprowadzono  uzupełniające oględziny miejsca zbrodni celem wytypowania terenu, gdzie mogą się ewentualnie znajdować nieznane dotąd masowe mogiły. Trwają czynności mające na celu skompletowanie całości dokumentacji fotograficznej z ekshumacji i dokumentacji władz okupacyjnych dotyczących egzekucji przejętej przez PUBP w Wejherowie w 1945 r. W ich wyniku skompletowano, w różnych archiwach, prawie wszystkie zdjęcia z ekshumacji w tym i te uznane dotąd za zaginione. Dodatkowo weryfikowane są dane pokrzywdzonych celem stworzenia listy zamordowanych, między innymi poprzez analizę ksiąg zgonów USC w Wejherowie z okresu okupacji i z pierwszych lat powojennych. Obecnie figuruje na niej ponad 1200 nazwisk typowanych ofiar. Opracowano również listę podejrzewanych sprawców obejmującą około 300 osób. Dodać należy, iż nawiązano współpracę ze Stowarzyszeniem „Rodzina Piaśnicka”. Jednym z elementów tych działań była pomoc udzielona przy realizacji filmu dokumentalnego „Pamięć. Tajemnice lasów Piaśnicy” oraz wystawy „Wejherowo w latach okupacji niemieckiej 1939-1945”. W ostatnim czasie w wyniku kwerend osobiście przeprowadzonych przez historyka Oddziałowej Komisji uzyskano kolejne dokumenty z archiwów polskich i niemieckich, w tym z Bundesarchiv we Freiburgu  opisujących działania 207 Dywizji Piechoty, której część pododdziałów stacjonowało w okolicach miejsca zbrodni, w czasie jej popełnienia oraz z BStU w Berlinie dokumentujących działania władz i organów bezpieczeństwa (Stasi) b. NRD mające na celu ujawnianie okoliczności tej zbrodni i ściganie jej sprawców.  Część tych dokumentów została już przetłumaczona na język polski, a kolejne zostaną przetłumaczone w najbliższych tygodniach. Kwerendy w archiwach niemieckich są kontynuowane. Powołani biegli z zakresu archeologii dokonali już identyfikacji i konserwacji większości przedmiotów poddanych badaniom, a ujawnionych na miejscu zbrodni podczas uzupełniających oględzin, pochodzących prawdopodobnie od ofiar lub sprawców. Ostatnia opinia w tym przedmiocie zostanie wydana do końca bieżącego roku. Obecnie kontynuowane są czynności mające na celu zweryfikowanie wykazu osób zamordowanych i ujawnienie ich pełnych danych personalnych.

 

2. Śledztwo w sprawie zbrodni przeciwko ludzkości o znamionach zbrodni ludobójstwa w postaci zabójstw osób narodowości polskiej i żydowskiej w Fordonie i okolicach Bydgoszczy dokonanych jesienią 1939 r. w celu wyniszczenia polskiej grupy narodowej przez osoby idące na rękę władzy państwa niemieckiego (S 6.2018.Zn).

Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku prowadzi śledztwo o sygnaturze S 6.2018.Zn w sprawie dokonanych jesienią 1939r. masowych egzekucji mieszkańców Bydgoszczy narodowości polskiej i żydowskiej dokonanych w tzw. Dolinie Śmierci w Bydgoszczy.

Po zajęciu we wrześniu 1939r. Bydgoszczy przez oddziały niemieckiej armii, w mieście doszło do masowych aresztowań. Fala masowych zatrzymań dotyczyła w szczególności członków Związku Zachodniego, uczestników Powstania Wielkopolskiego, działaczy politycznych, nauczycieli, urzędników, lekarzy i sędziów. Wskazywanych przez Volksdeutschów jako wrogów III Rzeszy Polaków rozstrzeliwano w różnych częściach miasta i okolic. Z biegiem kolejnych masowych egzekucji Niemcy rozpoczęli poszukiwanie miejsca, w którym mogliby przeprowadzać zbiorowe egzekucje z dala od centrum miasta. Ich wybór padł na dolinę znajdującą się około 12 kilometrów na północny wschód od Bydgoszczy, położoną w pobliżu Fordonu (obecnie dzielnica Bydgoszczy). Miejsce to wybrano przede wszystkim ze względu na jego oddalenie od siedzib ludzkich. Wąska i kręta dolina, leżąca pomiędzy drugim a trzecim wzniesieniem  Wzgórz Miedzyńskich zyskała sobie odtąd miano „Doliny Śmierci”. Doszło w  niej do masowych egzekucji co najmniej 306 osób.

Celem śledztwa jest wyjaśnienie okoliczności w jakich doszło do ujawnionych zbrodni, nazwisk pokrzywdzonych oraz osób za nie odpowiedzialnych a także czy i gdzie mogą znajdować się nieznane dotąd miejsca eksterminacji polskiej i żydowskiej ludności w Fordonie i okolicy.

W toku śledztwa przesłuchiwani są ujawnieni pokrzywdzeni oraz osoby, które  mogą posiadać wiedzę dotyczącą przedmiotu postępowania. Nadto do Zentrale Stelle der Landesjustizverwaltungen w Ludwigsburgu skierowano wniosek o międzynarodową pomoc prawną w celu uzyskania istotnej dla śledztwa dokumentacji.

Zakończono kwerendy archiwalne na terenie Niemiec. Uzyskano materiały z niemieckich archiwów. Dokonano ich tłumaczenia i poddano analizie. Przeprowadzono też kolejne oględziny akt spraw mających znaczenie dla prowadzonego śledztwa, m.in. przedwojenną kronikę szkoły zawierającą relację naocznego świadka wywózki nauczycieli z Koszar artyleryjskich w Bydgoszczy. W listopadzie wykonano prace poszukiwawcze w Fordonie z użyciem wykrywaczy metali na terenie obszaru miejsca upamiętnienia. Ujawniono skupiska pocisków i łusek, które zostaną poddane specjalistycznym badaniom i ocenie ich związku z prowadzonym śledztwem. Kontynuowane są poszukiwania osób, które mogą posiadać wiedzę w przedmiocie śledztwa jak i osób, którym przysługują uprawnienia pokrzywdzonych.   

 

3. Śledztwo w sprawie stanowiących zbrodnie przeciwko ludzkości zbrodni nazistowskich popełnionych przez funkcjonariuszy III Rzeszy Niemieckiej w okresie od 2 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na terenie niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof w Sztutowie i w jego podobozach, polegających na zabójstwach i eksterminacji więźniów oraz stworzeniu w obozie warunków życia grożących biologicznej egzystencji więźniów i obliczonych na ich wyniszczenie, w wyniku czego śmierć poniosło nie mniej niż 63.000 osób, a pozbawiono wolności i poddano okrutnemu i nieludzkiemu traktowaniu nie mniej niż 110.000 osób, więźniów tego obozu (S 10.2018.Zn). 

Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku podjęła z zawieszenia śledztwo byłej Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w sprawie zbrodni nazistowskich dokonanych w okresie od 2 września 1939 r. do 9 maja 1945r. na terenie niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof w Sztutowie i w jego podobozach, w wyniku czego śmierć poniosło nie mniej niż 63 tysiące osób.

Obóz w Sztutowie utworzony został w dniu 2 września 1939 r. jako „Obóz Jeńców Cywilnych Stutthof” /niem. Zivil-Gefangen Lager Stutthof/. Załogę i personel stały obozu stanowili członkowie formacji SS. Pierwszymi więźniami byli Polacy z Pomorza. Na terenie obozu i w jego pobliżu dokonywano pojedynczych i masowych zabójstw, zwłaszcza członków gdańskiej polonii, działaczy społecznych i narodowych, inteligencji i duchowieństwa.

Na polecenie Himmlera od stycznia 1942r. obóz Stutthof wszedł do systemu obozów koncentracyjnych. Obóz stale rozbudowywano. Wybudowano piece krematoryjne oraz specjalny bunkier do masowego uśmiercania ludzi przy użyciu gazu. Oprócz obozu głównego istniały jego podobozy, filie i komanda robocze na terenie od Rygi po Police k. Szczecina. Umieszczani w KL Stutthof więźniowie pochodzili z różnych państw Europy. Najwięcej było Polaków. W styczniu 1945 r. liczba więźniów obozu głównego podobozów wynosiła 60.000 osób. Ogółem przez obóz Stutthof według ewidencji więźniów przeszło 110.000 osób. Liczbę zabitych w obozie szacuje się na około 63 do 65 tysięcy osób (w tym 28 tys. Żydów).

Więźniowie ginęli w wyniku planowych zabójstw z przyczyn politycznych lub rasowych poprzez rozstrzelanie, powieszenie, uśmiercenie w komorze gazowej, wstrzykiwanie fenolu,  a także w wyniku stworzenia w obozie ekstremalnych warunków bytowych i ciężkiej pracy, okrutnego traktowania, chorób i braku opieki lekarskiej.

Od 25 stycznia 1945r. przeprowadzona została piesza ewakuacja więźniów KL Stutthof, podczas której dopuszczono się licznych zabójstw, a duża ilość ewakuowanych zginęła w wyniku mrozu, głodu, wycieńczenia i złego stanu zdrowia.

W dniu 9 maja 1945 r. do obozu wkroczyły jednostki armii sowieckiej zastając tam tylko 140 więźniów.

W toku śledztwa realizowane są czynności zmierzające do ustalenia i przesłuchania w charakterze świadków żyjących jeszcze pokrzywdzonych, więźniów KL Stutthof  oraz  sporządzenia pełnego wykazu pokrzywdzonych. Przeprowadzono kwerendy archiwalne w zasobach Muzeum Stutthof i częściowo w archiwach niemieckich dotyczące ustalonych sprawców zbrodni, członków załogi i więźniów funkcyjnych obozu, skąd uzyskano materiały o określonych osobach. Uzyskane dokumenty orzeczeń i informacje dotyczące postępowań karnych prowadzonych na terenie Niemiec. Nadal kontynuowane są poszukiwania za pośrednictwem Interpolu ustalonych byłych funkcjonariuszy obozu, co do których istnieje prawdopodobieństwo, iż mogą oni jeszcze żyć. Zrealizowano kwerendę dotyczącą prowadzonych w Polsce i zakończonych postępowań  karnych przeciwko członkom załogi obozu. Ustalono kilkadziesiąt takich spraw. Konieczne jest poszukiwanie dalszych materiałów  archiwalnych na terenie Niemiec. Do niniejszego kompleksowego śledztwa dotyczącego zbrodni dokonanych na terenie obozu koncentracyjnego Stutthof dołączane są sukcesywnie materiały odrębnych spraw dot. zabójstw więźniów tego obozu i jego podobozów, prowadzonych uprzednio przez byłe Okręgowe Komisje Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. W ramach śledztwa w dniu 28.09.2018 r. na terenie byłego obozu, obecnie Muzeum Stutthof w Sztutowie, przeprowadzono z udziałem biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie czynności oględzin miejsca ujawnienia szczątków ludzkich, osób zamordowanych w wyniku egzekucji przeprowadzonej prawdopodobnie w dniu 11 stycznia 1940 r. na członkach Polonii Wolnego Miasta Gdańska. Wśród zamordowanych może znajdować się ks. Francieszek Rogaczewski, męczennik, błogosławiony Kościoła Katolickiego. Szczątki te zabezpieczono i przekazano biegłym do badań sądowo-lekarskich, antropologicznych i genetycznych. Ustalane są dane osób z kręgu rodzin zamordowanych pokrzywdzonych celem wykonania genetycznych badań identyfikacyjnych.

Celem niniejszego śledztwa jest ustalenie  osób pokrzywdzonych, zweryfikowanie danych funkcjonariuszy niemieckich i więźniów funkcyjnych obozu, ustalenie żyjących sprawców zbrodni i pociągnięcie ich do odpowiedzialności karnej, ustalenie okoliczności zabójstw i masowej eksterminacji więźniów oraz funkcjonowania i warunków ich życia w obozie.

do góry